Ảnh Tác Giả

HOA TAÂM TRONG VÖÔØN ÑAÏO

Bài viết:

MANG VIÊN LONG

M

oãi baøi thô, chuùng ta coù theå ví nhö moät ñoùa hoa. Hoa taâm. Hoa thì muoán hoàng nghìn tía- höông saéc khoâng ñoàng. Thô ca cuõng theá: Moãi loaøi thô laø saéc höông cuûa moät taâm hoàn, moät cuoäc ñôøi – truyeàn daãn, xeû chia, ñöa ta ñeán cuøng noãi nieàm taâm söï buoàn vui, khoå ñau hay haïnh phuùc vôùi taùc giaû. Noùi nhö Hoaøi Thanh – Hoaøi Chaân (ñoàng taùc giaû “Thi Nhaân Vieät Nam”) thì moãi baøi thô laø “moät caùnh cöûa môû cho toâi ñi vaøo moät taâm hoàn (…) ñi saâu vaøo hoàn moät ngöôøi, ta seõ gaëp hoàn noøi gioáng ; ñi saâu vaøo hoàn noøi gioáng, ta seõ gaëp hoàn chung cuûa loaøi ngöôøi (…)”

          Vöôøn thô Voâ öu laø nhöõng caùnh hoa Taâm höôùng veà Ñaïo, höôùng veà neáp soáng cao thöôïng cuûa töù voâ löôïng taâm, veà chaân lyù giaùc ngoä – giaûi thhoaùt, bôûi vaäy cuøng coù chung doøng suy tö, caûm nhaän, öôùc mô…

          Nguyeân Thoï – Buøi Coâng Toa daën doø :

                     “Raèm thaùng tö em nhôù veà thaêm Hueá

                     Chieâm ngöôõng leã ñaøi möøng Phaät Ñaûn Sanh

                     Höông traàm bay – Côø giaêng khaép ngoõ

                     Loøng haân hoan vui ñoùn ñaáng cha laønh”

                     (…)

                     (Nhôù Veà)

          Ngaøy Ñöùc Boån Sö Thích Ca Maâu Ni Phaät ñaûn sanh laø ngaøy vui troïng ñaïi cuûa caû nhaân loaïi – nhaø thô laõo thaønh Toáng Anh Nghò goïi laø “Ngaøy Nôû Hoa Cuoäc Ñôøi” (nhaø xuaát baûn Vaên Ngheä – 1995). Ngöôøi thô Huyønh Ngoïc Thaønh cuõng ñaõ haân hoan baøy toû :

                     “… Tröôùc Nhö Lai loøng con böøng môû loái

                     Ñaûn sanh veà ñöa traàn gian traãy hoäi

                     Giöõa thinh khoâng nghe tieáng loøng vang doäi

                     Traùi tim naøy ñang thoån thöùc nieàm vui”

          Töø thaùng ngaøy lòch söû aáy, cho ñeán hoâm nay – traûi qua hôn 2500 naêm – theá gian ñaõ ñöôïc soáng trong bieån phaùp nhieäm maàu, trong giaùo lyù vi dieäu – bieát bao cuoäc ñôøi ñaõ nôû hoa, soáng trong an laïc, töï taïi, giöõa coõi nhaân sinh voâ thöôøng. Vónh Hieàn qua baøi “Haønh Giaû” ñaõ caûm nhaän ñoâi ñieàu veà nieàm haïnh phuùc voâ bieân naøy:

                     “Chöùa töøng traän löûa voâ thöôøng,

                     Vuøi choân thaêm thaúm con ñöôøng baûn lai

                     Töøng côn buïi ñoã leân vai

                     Huyeãn sinh ñaõ maáy laàn phai saéc vaøng

                     Treân ñaàu daäy aùnh döông quang

                     Vöøa rôi laáp loùa

                     Thôøi gian dieäu kyø”

          Nguyeãn Quoác Vieät (P.d Thanh Haûi) dieãn taû :

                     … “Maët ñaát möøng vui

                     Muoân hoa böøng nôû ñoùn chaøo

                     Ngaøn soùng hoan ca ngoaøi bieån saùng

                     Vaø loaøi ngöôøi yeân laëng

                     Môû maét, laéng nghe…”

          Phaät Ñaïo chæ coù moät vò – ñoù laø vò giaûi thoaùt. Nhöng ñeå ñeán vôùi nieàm vui tuyeät ñænh naøy, thì coù vaïn neûo. Con ñöôøng naøo ñöa ñeán Giaùc Ngoä, giaûi thoaùt cuõng ngaäp traøn höông thôm:

                     “Khoâng gian tím ngaùt

                     Boãng aùnh vaøng choùi chang

                     Xua tan mô maøng

                     Kìa aùnh ñaïo huy hoaøng

                     An laønh theá gian

                     OÂi ! Aùnh saùng töø quang

                     Soáng maõi

                     Ñaïo vaøng…”

          (Aùnh Vaøng – Thieän Thaïnh)

          Moãi böôùc chaân ñi, tuy khoâng phaûi laø nôi ñeán – nhöng qua moãi böôùc chaân, laø nieàm an vui, laø söï vöôn tôùi caàn thieát cho cuoäc haønh trình. Döông Tieán Leâ ñaõ coù nhöõng böôùc ñi nhö theá :

                     …”Ngöôøi laïi quay veà vôùi theá gian

                     Taâm töø bi traûi AÙnh Ñaïo Vaøng

                     Taùt vôi beå khoå töø muoân kieáp

                     Bình minh röïc saùng, boùng ñeâm tan”

                                                              (Ngöôøi Ñaõ Ñeán Nhö Theá)

          Taâm Linh coù moät hoàn thô raát daït daøo, phong phuù – baøi “Möøng Ñaûn Sanh” daøi ñeán 52 caâu thô luïc baùt. Ñeå deã daøng söû duïng, Taâm Llinh vieát coâ ñoïng, saâu saéc hôn: Thô khoù hôn vaên xuoâi laø vaäy! Vöôøn thô Voâ öu giôùi thieäu ñoaïn môû ñaàu:

                     Ca Tyø La Veä naêm xöa

                     Ma Da hoaøng haäu sôùm tröa nguyeän caàu

                     Phaïm Vöông loøng daï lo aâu

                     Chöa ngöôøi keá vò tìm ñaâu ñöôïc maø

                     Ngaøy ñeâm vui nhöõng thieát tha

                     Moät hoâm Hoaøng haäu Ma Da moäng vaøng

Cung trôøi ñaâu xuaát aâm vang…”

Vaøo vöôøn thô Voâ öu, coù nhöõng böôùc ñi vöõng vaøng, maø cuõng coù nhöõng böôùc chaân thô ngaây ruït reø kheõ ñeán: Em Hueä Minh Thieän vieát thô cho toøa soaïn : “… chaùu khoâng bieát baøi chaùu gôûi coù ñaït khoâng maø sao khoâng thaáy chuù lieân laïc gì ñeán chaùu caû?” – Vaâng, thô chaùu raát coù yù, nhöng caàn toâi luyeän theâm (veà luaät thô)  vaø chaéc loïc laïi nhöõng suy tö, tình caûm cho saâu,  cho môùi nheù. Trích giôùi thieäu moät ñoaïn trong baøi “Möøng Ñöùc Phaät ra ñôøi” :

“Caùch ñaây hôn 2500 naêm

Nôi vöôøn Taâm Tyø Ni

Hoa Öu Ñaøm  röïc rôõ

Toûa höông thôm ngaøo ngaït

Chim choùc vui chuyeàn caønh

Ñoùn möøng ngaøy troïng ñaïi

-Ngaøy Theá Toân ra ñôøi…”

Vôùi söï thaâm nhaäp giaùo lyù Phaät phaùp saâu saéc, laïi coù taâm kieân coá nguyeän böôùc theo con ñöôøng giaûi thoaùt cuûa Ñöùc Phaät. Ngöôøi thô Thöôïng Ñình Lieãn ñaõ giaõi baøy taâm ñaïo cuûa mình, qua hai baøi “Trí Taâm” vaø “Töôûng Nghe Lôøi Phaät” khaù saâu saéc:

“…Saéc khoâng thoï töôûng ñeàu khoâng

YÙ thaân nhaõn nhó cuõng ñoàng nhö nhau

Chaúng tröôùc maø cuõng chaúng sau

Khoâng giaø khoâng cheát khoâng ñau khoâng saàu

Trí tueä thaâm nhaäp vaøo saâu

Khoâng Taäp dieät ñaïo coù ñaâu khoå haønh

Phaät daïy, c hæ roõ raønh raønh

Trí tueä thoâng suoát vöôït ghaønh soâng meâ

Reo vui bôø giaùc döïa keà

Giaùc Taâm, giaùc Taùnh – aét veà Taây phöông…”

                                                   (Trí Taâm)

Caûm nhaän nghóa Voâ thöôøng – taùnh Khoâng, ñeå tin saâu vaøo Phaät Phaùp – höôùng daãn ñôøi mình döùt lìa khoå ñau, phieàn naõo, ñaït ñeán an laïc, giaûi thoaùt, coù nghìn vaïn neõo (phaùp moân voâ löôïng) – Thanh Sôn (GÑPT Lieân Hoa) coù caûm nhaän töø moät chieác laù vaøng:

“Naéng chieàu roïi xuoáng saân chuøa

Boà Ñeà toûa laù che em maùt ñaàu

Boãng nhìn chieác laù vaøng rôi

Loøng em chôït nghó thaân ngöôøi “coù – khoâng”

                                                   (Quay veà)

Phan Ñình Huy (pd (Nhuaän Phaùt) ñaõ baøy toû taâm nguyeän moät caùch kieân coá :

“Lìa boû traàn lao, khoaùt aùo vaøng

Hoàng traàn göûi laïi choán nhaân gian

Theo chaân Ñöùc Phaät veà Thieân Truùc

Toûa ngaùt höông quang coõi Laïc Bang

Ruõ saïch phong söông ñeán cöûa Thieàn

Loøng traàn ñaõ ñoaïn ñöùt tình duyeân

Vui lôøi kinh keä cuøng chuoâng moõ

Xoùa saïch öu phieàn choán ñaûo ñieân”

                                                   (Aùnh Ñaøo Vaøng)

Ngaøy Khaùnh Ñaûn cuûa Ñöùc Töø Phuï Thích Ca, ngöôøi thô Haøn Nhaân goïi laø “Muøa Töø Bi Ngaùt Höông”.

-Teân goïi tuy coù nhieàu, tuøy theo “duyeân khôûi” – nhöng vaãn laø nieàm vui möøng haân hoan, laø nieàm tin yeâu voâ bôø cuûa nhöõng ngöôøi con Phaät:

“…Em haõy  tin

Muøa haï vaãn noàng naøn lôøi yeâu thöông

Muøa töø bi ngaùt höông

Vaàng traêng thôm thuôû aáy

Hoa Öu ñaøm

Sao thieát tha raïn ngôøi ñeán vaäy

Cho ta ñoái dieän  cuøng em

Töø neõo voâ cuøng”

Phaùp Phaät saâu kín, nhieäm maøu– voâ löôïng, nhöng tuøy caên cô maø thoï haønh. Ngoïc Lan caûm nhaän nguoàn Phaùp nhuõ linh dieäu aáy töø “Phaùp Hoa Kinh”.

“Hoâm nay gaëp phaùp nhieäm maàu

Nghe qua con ñaõ hoài ñaàu aên naên

Töï giaùc – töï ngoä, bao naêm

Soáng theo chaùnh phaùp Phaät haèng taïi taâm

Xa lìa aùc nghieäp ngaøn naêm

Nhôù ôn Phaät Toå gieo maàm Voâ öu”

Vôùi theå thô Thaát ngoân baùt cuù – Ñöôøng luaät coù nhieàu quy ñònh raøng buoäc, tuy vaäy Haûi Nhieâu ñaõ “Möøng Khaùnh Ñaûn” baèng baøi thô Ñöôøng töông ñoái hoaøn chænh. Nhaát laø lôøi thô noàng naøn Ñaïo vò:

“Möøng ñoùn Ñaûn sinh Ñöùc Thích Ca,

Bao nieàm hyû laïc ñeán moïi nhaø…

Tu taâm, döôõng taùnh – xua tam ñoäc,

Nieäm Phaät, trì kinh – ñoùn luïc hoøa!

Phaät töû thaønh taâm chuyeân hoïc taäp,

Taêng Ni quyeát chí ñuoåi taø ma…

Hoàng aân Tam baûo thöôøng gia hoä,

An laïc taïi ñaây – coõi Ta baø!”

          Thö gôûi toøa soaïn, Löông Nhaãn vieát “… nhöng chaùu tin raèng thô cuûa chaùu raát chaân thaät, raát gaàn guõi vôùi ñôøi soáng con ngöôøi, laø nhöõng vaán ñeà böùc xuùc cuûa xaõ hoäi”. Vaâng, ñuùng nhö vaäy – nhöng “Lôøi saùm hoái muoän maøng” xem ra naëng tróu nhieàu vaán ñeà ; maø thô ca khoâng coù pheùp maøu chuyeån taûi  heát  cuøng moät luùc .  Phaûi bieát khaéc chaïm, choïn loïc, ñeå xuùc caûm nheï nhaøng, kín ñaùo ñi vaøo thô… Baøi “Voâ öu” coù nhieàu yù hay:

“Voâ öu laø heát khoå ñau

Voâ öu laø heát aâu saàu khoùc than

Cuoäc ñôøi an laïc, haân hoan

Daãu ngheøo, daãu khoå – Phöôïng loan sum vaày…”

Nhöõng “thaéc maéc” cuûa Hueä Minh Quang laø khoâng neân coù. Vöôøn thô Voâ Öu ñöôïc nhieàu ngöôøi laøm thô ñoùng goùp, vun queùn, chaêm soùc thì caøng phong phuù, toát ñeïp -  chöù coù sao ? Haõy chaân thaønh ghi laïi caûm xuùc, suy tö veà Ñaïo, vaø tieáp tuïc gôûi veà . Baøi “Nhôù ôn Ngaøi” raát chaân thaät, nhöng phaûi saâu saéc, môùi laï, thaám ñöôïm höông thô nhieàu hôn. Hoa coù saéc, coù höông thì caøng quyù. Xin trích giôùi thieäu vaøo vöôøn thô hai caùnh hoa deã thöông vaäy:

“Con muoân vaøn kính laïy,

Ñaáng Ñieàu ngöï tröôïng phu…

Nôi Boà Ñeà ñaïo traøng,

Khai aùnh vaøng môû loái!

… Tröôùc lö traàm khoùi toûa

Khaán nguyeän nôi taâm mình

Ñaïo vaøng lan roäng maõi

Cho ñaát trôøi quang minh.”

Hai ñoùa hoa moäc maïc nhöng höông saéc ñaäm ñaø cuûa Tröông Duy Nhaát gôûi veà, cho ta nieàm ñoàng caûm chaân thaønh:

“…Meânh moâng trôøi ñaát khoân cuøng

Laáy ai laøm baïn chæ ñöôøng duøm con

Thuyeàn töø Baùt Nhaõ saéc son

Ñaây roài bôø giaùc, loái con troâng chôø

Töø ñaây ñaõ coù loái veà

Con nguyeän giöõ troïn lôøi theà hieán daâng…”

                                                   (Loái Ñi Veà)

Cuøng vôùi caûm nhaän “Loái Ñi Veà” cuûa TD Nhaát, Thieän Vaân coù “Loái veà Nhaø Xöa” :

…”Suoát ngaøy vaéng laëng coõi Taâm

Döùt boû nguoàn duyeân, boû vieäc traàn

Thuyeàn Töø nhuaän goäi ñöùc voâ laäu

Men daáu ñöôøng xöa, maõi tôùi nhaø”

Thô khoâng neân quaù trau chuoát, chæ chuù yù tôùi caùi hình thöùc – ngoân töø sao cho keâu, eâm tai ; nhöng tö töôûng, caûm xuùc thì noâng caïn, hôøi hôït, laäp laïi – Gioáng nhö hoa – khoâng heà caàn ñeõo goït ; ñuùng tieát, ñuùng kyø thi khai nôû, ngaùt höông … Baøi “Haønh Thieàn” cuûa Dzaï Traàm Thaûo tuy chæ 4 caâu (4 chöõ) maø coù khaù nhieàu yù :

“Böôùc chaân thanh thaûn

Treân neõo ñöôøng traàn

Xa daàu vaïn daëm

Taâm maõi coøn taâm”

Nguyeãn Ñình Haõn, qua baøi thaát ngoân baùt cuù- baøy toû “taâm ñaïo” baèng lôùi “Töï söï” chaân thaønh : “Ñaïo thöôøng xöû theá toû loøng nhaân” :

“Vui choán nhaân gian ñaõ luïc tuaàn

Laâng laâng hoài töôûng chuoãi daøi xuaân

Bao phen chìm noãi loøng khoâng nuùng

Maáy ñoä phong ba daï chaúng sôøn

Ñoåi môùi goùp coâng xaây cuoäc soáng

Ñaïo thöôøng xöû theá toû loøng nhaân

Kieân trinh baûn lónh taâm  hoàn “lính”

Thanh thaûn tieâu dao giöõa coõi traàn”

Noùi thô khoâng neân quaù trau chuoát – nhöng thô khoâng taû caûnh, taû tình moät caùch giaûn dò loä lieãu ñeán taàm thöôøng, nhöõng caûnh tình xuùc caûm phaûi thaám thaáu qua traùi tim nhaïy caûm, tinh teá, chaân thaønh, ñeå chuyeån thaønh lôøi thô töø traùi tim ñang thoâi thuùc. Baøi “Chuøa Xuaân” cuûa Taâm Nhieân phaàn naøo ñaït ñeán yeâu caàu ñoù :

“Leân chuøa haùi moät laù caây

Ñeâm veà ñeå nhôù rieâng ngaøy gaëp nhau

Laù xanh nhö theå moäng ñaàu

Ñôøi xanh nhö theå nghìn caâu kinh vaøng…”

Vaø baøi “Toân Giaû Ca Dieáp” cuûa Maõn Ñöôøng Hoàng laø moät trong nhöõng baøi Ñöôøng luaät hay : laø ñoùa hoa Taâm daït daøo höông saéc:

“Phaät chìa ra tröôùc ñoùa hoa töôi

Chæ coù mình oâng mæm nuï cöôøi

Kieán taùnh vieân thhoâng Thieàn raïng chieáu

Minh taâm lieãu ngoä phaùp ngôøi soi

Voâ ngoân chaúng khaùc aâm reàn ñaát

Baát töï maø nhö chöõ traûi trôøi

Y baùt Nhö Lai truyeàn nhaän laáy

Ñoä sanh hoaèng phaùp nhaäp doøng ñôøi”

Baøi nguõ ngoân töù tuyeät cuûa Ñoã Thieàn Ñaêng – hai möôi töø, maø nhö môû ra khoaûng trôøi thô ngoït ngaøo höông saéc :

“AÙo ngöôøi Mai hoa saéc

Thanh thoaùt höông Töø bi

Gioït gioït vaøng thaém ñöôïm

Phaät yù baát tö nghì…”

Ñöôøng vaøo vöôøn thô Voâ öu coù muoân höôùng, cuõng nhö loái tìm vaøo Ñaïo cuõng voâ bieân (Vaïn phaùp laø Phaät phaùp). Thaùi Sôn qua baøi “Nhôù Xuaân Xöa” baét ñaàu töø ngöôøi Meï yeâu quyù :

…”Ngaøy aáy Meï giaø hong toùc baïc

Ñöôïm maøu maây traéng ñænh Tröôøng Sôn

Meï ôi, nhôù laém vöôøn hoa cuõ

Tay meï – vöôøn xuaân ñeïp cuoái ñôøi…”

Nhaän ñònh veà thô, coù laàn oâng Phaïm Thöôïng Chi ñaõ phaùt bieåu: “…Thô laø tieáng keâu töï nhieân cuûa Taâm, nhöng phaàn gia coâng nhieàu, maø  töï nhieân ít – quaû laø moät böùc tranh caûnh vaät!”. (Nam Phong Taïp chí – Soá 5-1917).Ñeán vôùi vöôøn thô Voâ öu, haàu heát ñeàu coù taám chaân tình – ñoù laø ñeàu quan yeáu, tuy ngheä thuaät (luaät thô/ töø ngöõ / nhaïc thô) coøn caàn quan taâm hôn. Minh Quang traûi loøng thöông töôûng ñeán ngay caû vôùi nhöõng caùnh chim röøng thaät hoàn haäu :

“OÂi tieáng chim röøng goïi

Ñong töøng gioït thôøi gian

Töø buoåi coøn hoàng hoang

Vaø caû ngaøn sau nöõa

Tieáng chim ñöa ngaøy tan

Tieáng chim reo ngaøy môùi

Ta yeâu quyù voâ vaøn

Chim röøng ôi ôû laïi “

                               (Chim Röøng ôi ôû laïi)

Chuùng ta ñeàu nhaän thöùc raèøng : “ÔÛ ñôøi khoâng coù chi neân ñöùng nguyeân moät choã, vaø ngheä thuaät seõ teâ lieät, neáu khoâng ñoåi môùi” (theo Anmand Sully – Pruddhomme) – nhöng “ñoåi môùi” khoâng laø caàu kyø, laäp dò- maø phaûi baét nguoàn töø xuùc caûm tuyeät vôøi saâu laéng töø traùi tim tha thieát vôùi cuoäc ñôøi, vôùi thô ca… Nguyeãn Long (pd Dieäu Phuïng) ñaõ baét ñaàu töø yù töôûng chaân thöïc aáy:

Gieo haït gioáng xuoáng ruoäng Lam

Mai kia moát noï hoa Ñaøm moïc leân

Chaéc chiu möa naéng hoàn nhieân

Caây xanh laù toát, hoa hieàn thôm höông”

                               (Hoa Ñaøm Ngaøy ñaøm Ñaïo)

Leâ Thaønh Vaên vôùi “Leân Chuøa” nheï nhaøng, thanh thoaùt:

“Leân chuøa haùi loäc ñaàu xuaân

Tieáng kinh nieäm Phaät nhö gaàn nhö xa

Khoùi traàm höông toûa la ñaø

Boùng chieàu lô löûng raùng pha saéc hoàng”

Trong nieàm hyû laïc voâ bieân aáy, Nguyeân Minh “Nguyeän Caàu”:

…Khoå ñau lui daàn vaøo boùng toái

Cho tình nhaân loaïi nôû hoa thieâng

Queâ höông gaám voùc theâm töôi thaém

Nhaân loaïi möøng reo thoaùt boùng ñeâm”

Moãi baøi thô laø moät taâm söï, moät caûnh ñôøi – Q.T.K.T vieát baøi “Xuaân nay vaéng nhaø” laø taâm tình chung cuûa ngöôøi xuaát gia – gôûi veà Meï :

“Mai vaøng nôû roä, Cuùc ñôm hoa

Göûi gioù lôøi thöông ñeán Meï giaø

Bao muøa thay laù bao muøa nhôù

Con maõi tha phöông – maõi caùch xa”

Vöôøn Thô Voâ Öu  luoân môû roäng ñoâi caùnh cöûa ñeå ñoùn nhaän töøng caùnh hoa cuûa ngöôøi thô, cuûa tình Ñaïo höõu, ñeå ngaøy caøng phong phuù, khôûi saéc – goùp phaàn chia xeû, caûm thoâng, taïo nieàm tin töôûng an laïc treân böôùc ñöôøng tu hoïc , trong cuoäc soáng voán dó ñaõ nhieàu khoå ñau, baát haïnh….

Xin göûi lôøi caùm ôn chaân thaønh ñeán quyù ñaïo höõu, quyù nhaø thô, vaø heïn gaëp nôi vöôøn thô Voâ öu yeâu quyù cuûa chuùng ta.

Möøng nhau aùnh maét nuï cöôøi

Voâ öu khôûi saéc vaïn ngôøi nieàm tin

Öu Ñaøm hoa nôû ngaùt xinh

Möøng thieân nieân kyû bao tình vaán vöông

Xuaân sang eùn lieäng, bao tình

Môùi tinh trang giaáy, cao nguyeân khôûi nguoàn…”

                                                                (Nguyeân Thoï- Buøi Coâng Toa)

     (Voâ Öu soá 15 thaùng 5-2003)