HỒ DZẾNH   

ĐẰM THẮM MỘT GIỌNG THƠ
Nguyễn Thanh

\
hồ dzếnh

 

Hồ Dzếnh (1916-1991), tên thật là Hà Triệu Anh, người Thanh Hóa, quê gốc ở Quảng Đông (Trung Quốc). Ông là thi sĩ đã nổi tiếng từ kháng chiến chống Pháp với các tập thơ : Quê ngoại (1942), Hoa xuân đất Việt (1946) và viết truyện (ký bút danh Lưu Thị Hạnh) và kịch: + Truyện ngắn : Chân trời cũ (1943) ; + Truyện vừa : Dĩ vãng (1940), Cô gái Bình Xuyên (1946); + Truyện dài : Những vành khăn trắng (1942), Tiếng kêu trong máu (1942), Một chuyện tình 15 năm về trước (1943) ; + Tiểu thuyết (tự truyện) : Cuốn sách không tên (xuất bản sau khi mất) : Kịch : + Người cứu thương Trung Hoa (1946), Đi hay ở (1955). Hồ Dzếnh là thi sĩ có những vần thơ duyên dáng, ngọt ngào và những bài hay được các nhạc sĩ phổ thành ca khúc : Dương Thiệu Tước(Chiều), Anh Bằng (Ngập ngừng, đổi tựa thành : Anh cứ hẹn) …Ngoài các bài đánh giá tích cực của giáo sư, nhà văn, nhà thơ về sự nghiệp văn chương của Hồ Dzếnh, ông được truy tặng Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (2007).

 

Nhà thơ gốc người Minh hương: Hồ Dzếnh, hai tiếng đọc theo giọng Quảng Đông từ chữ tắt Hà Anh (何英) của tên Hà Triệu Anh  何兆英  mà ra. Thân phụ nhà thơ là Hà Kiến Huân, gốc Quảng Đông, sang sinh sống ở Việt Nam từ đầu thập niên cuối thế kỷ 19. Mẹ ông là bà Đặng Thị Vân, người Việt làm nghề chèo đò, quê ở bến Ghép, huyện Quảng Xương, tỉnh Thanh Hóa. Thuở nhỏ, cậu bé Hà Triệu Anh học ở trường Tiểu học Quảng Xương nơi quê ông sinh ra. Sau khi đậu bằng tiểu học Pháp Việt (1930), tiếp tục học tư tại Thanh Hóa, Hà Triệu Anh ra Hà Nội (1931), vừa học tiếp bậc Thành chung vừa đi dạy tư thêm để kiếm sống. Gần cuối năm 1937, Hà Triệu Anh bắt đầu lao vào mặt trận văn bút với truyện ngắn đầu tiên Lòng mẹ, đồng thời có thơ in trên Trung Bắc chủ nhật (của Nguyễn Doãn Vượng) và Tiểu thuyết thứ bảy (của Vũ Đình Long). Gặt hái tốt ở thể loại truyện đã viết mở đầu, những truyện ngắn sau đó lại tiếp nối ra đời : Chị dâu tôi (1938),Chị Yến (1939) và nhiều truyện ngắn khác : Ngày gặp gỡ, Trong bóng rừng, Em Dìn, Chú Nhì, Sáng trăng suông, Người anh xấu số, Nhà nhiều con…(1940-1943). Và cũng trong thời gian này, Hà Triệu Anh cũng tiếp tục làm thơ. Giai đoạn 1940-1942 được coi là tác giả tập trung viết nhiều : Dịch 30 bài thơ Baudelaire (1828-1867), xuất bản tiểu thuyết Dĩ vãng,Chân trời cũ, Một chuyện tình 15 năm về trước…Năm 1945, Hồ Dzếnh tham gia cách mạng tại Hà Nội. Sau đó (1948), về lại Thanh Hóa, ông lập gia đình với bà Nguyễn Thị Huyền Nhân, một cán bộ hoạt động cách mạng từ năm 1942. Nhưng năm 1950, bà Huyền Nhân mất, để lại cho Hồ Dzếnh một đứa con trai mới được 4 tháng tuổi. Trong hoàn cảnh chiến tranh lọan lạc, thiếu sữa bò bán ở cửa hàng, người cha cảnh gà trống nuôi con, phải khổ sở địu đứa bé chạy giặc và đi khắp khu tư tìm người cho con bú thép.  Ba năm sau, nhà thơ được chính quyền VM cấp giấy phép về Hà Nội chữa bệnh cho con.  Sau đó, Hồ Dzếnh tục huyền với bà Nguyễn Thị Hồng Nhựt (bà Bình Minh), vợ góa của cố thi sĩ Trần Trung Phương rồi vào Sài Gòn viết phóng sự cho báo Thần chung.

                                                                 1

Nhưng tháng 10 năm 1954, Hồ Dzếnh lại trở ra Hà Nội. Giai đoạn 1965-1975, tại Sài Gòn có tái bản một số tác phẩm của Hồ Dzếnh. Một số tạp chí Văn nghệ tại đây cũng ra đặc san về Hồ Dzếnh: Giai phẩm Văn (02/1973), Văn học, giai phẩm đặc biệt : Hồ Dzếnh với người phụ nữ Việt Nam. Nhà thơ dự Đại hội Nhà văn Việt Nam lần thứ 3(1983), và lần thứ 4 (1989). Năm 1988, tại Hà Nội xuất bản Hồ Dzếnh - Tác phẩm chọn lọc (Nhà xuất bản Văn học). Tập truyện ngắn Chân trời cũ được trích tuyển trong Tuyển tập Văn xuôi lãng mạn Việt Nam 1930-1945 (tập 7).