Nhờ có sai lầm mà
Yến Lan được nhắc tới
LÂM BÍCH THỦY
Ngày Tết nguyên tiêu 11/2/ 2017 được tổ chức tại Văn Míếu Quốc Tử Giám-Hà Nội. Dẫu chương
trình năm nay có nhiều điểm mới, hay so với các năm, nhưng đáng tiếc là Hội Nhà
văn VN đã để xảy ra vài sự cố là:
in nhầm ảnh và tiểu sử thi nhân. Sự nhầm lẫn này đã làm
nóng lên nhiều dư luận, gây tranh cải nhiều nhất, bức xúc nhất từ người yêu văn
chương. Người ta cho rằng như vậy là Hội Nhà văn xem thường độc giả. Thí như nhầm
từ thường dân thì không sao; đằng này lại nhầm từ Hội. Bởi vì khi nói đến từ
Hội Nhà văn người ta nghĩ ngay- đây là nơi có lãnh đạo
cao nhất, hội
tụ những người ưu tú nhất, hiểu biết và thông thái nhất về văn học và
lịch sử văn học v.v
Một
trong những sự cố đó là dưới bức ảnh nhà thơ Yến Lan lại trích dẫn thơ Hàn Mặc
Tử! Ồ! Sao lại là Yến Lan mà không phải là ai khác nhỉ?!. Việc này xem ra đó là
ý trời chăng? Bởi qua đây, cho thấy, dù mấy chục
năm, tôi–con gái ông, rất cần cù, nhẫn nại, kiên trì giới
thiệu với độc giả yêu thơ về cha mình - một trong tứ kiệt của “Đất võ
trời văn” - Bình Định ở các bài trích từ Hồi ký “Về người cha thi sĩ”. Bài trích đôi khi
có ảnh của ông kèm theo; vậy mà có ăn
thua gì! cái tên Yến Lan, mặt mũi ông vẫn xa lạ ngay với cả những người đã từng
làm việc cùng ông!!!...
Nhưng thành thật mà nói, việc này có lẽ là
điềm may cho Yến Lan cũng nên. Bởi vì, sau này
nhiều thế hệ nữa, khi nhắc tới lịch sử văn học người ta sẽ nhớ tới giai
thoại này... và cái tên Yến Lan lại được nhắc tới! Ngoài
những phản hồi
chê cười còn có bài thông tin rất kỹ về tên, tuổi,
công lao đóng góp của Yến Lan đối với nền văn học nước nhà như:
“Yến Lan – Người bị BTC Ngày thơ
Việt Nam “nhầm lẫn” với Hàn Mặc Tử là ai?
Và tôi cho rằng “Thôi thì nhờ có cái sai/ Thơ Hàn
giúp khách biết tài Yến Lan.” Và
đây nhé Có bạn đọc đã gửi tin nhắn cho tôi: “Tôi cũng như bao độc giả khác sẽ biết được thêm nhiều thông
tin hơn về thi sĩ tiền bối Yến Lan”
Vì
vậy, nói sự nhầm lẫn này là điềm may mắn cho cha tôi, vì năm ngoái vào 1/3/2016 trong
lễ kỷ niệm 100 năm sinh Yến Lan, do Hội Nhà văn tổ chức,
cũng có chút
nhầm lẫn tương tự (sẽ nói sau). Tuy nhiên, nhờ đó chúng tôi đã đính
chính được 2 việc mà hàng chục năm trước không thể :
1/ Được Chủ tịch Hội Nhà Văn Viêt Nam ông
Nguyễn Hữu Thỉnh và
phó CT -
Trần Đăng Khoa tuyên bố trước các nhà văn, nhà thơ, nhà soan kịch v.v…rằng tác phẩm
Bóng
giai nhân - vở kịch thơ đầu tiên của nền Văn học Việt Nam do Yến Lan
chấp bút chứ không phải Nguyễn Bính
2/ Chỉnh
lại ngày sinh chính xác: Yến Lan sinh (22/4/1917). Không
phải 2/3/1916 như báo chí đã ghi. Khi
đề nghị chính ngày sinh của cụ, tôi đã gặp vài phản ứng từ gia đình và một số
bạn đọc. Vì cho đây là cơ hội tốt nhất không thể có cơ hội nào hơn để gia đình tôi đính chính lại những sai lầm trong quá trình biên soạn văn học. Chả là khi
còn sống, ba tôi có nói với con, với bạn văn như nhà thơ, nhạc
sĩ Thụy Kha, nhà thơ Pham Văn Phương về năm sinh:
“Tôi
sinh vào năm Đinh tỵ chứ không phải Bính Thìn.”
Điều này cho thấy trong tâm trí nhà thơ vẫn mong có dịp sửa lại sai
lầm này.
Sự cố
về ngày
năm sinh; thư gửi Nhà Nghiên cứu VH Hiện
đại Đinh Tấn Dung; ba tôi giải thích: - “Bức thư bảo đảm của anh
đến hôm 1/3/1988. Tôi đọc dẫn đến cuối ngày 2/3. Bài viết về “Thơ Yến Lan” của anh tự nhiên đặt
nhiệm vụ tôi phải đọc kỹ và nghiêm túc cho xứng với tâm sức và thịnh tình anh
đối với tôi. Có những lúc cần giở tập thơ ra đối chiếu, tình cờ thấy ở dưới
nhiều bài có ghi “Nhân kỷ niệm sinh
nhật”. Thì nhớ ra hôm ấy là ngày sinh nhật của tôi. Nói và viết thế, chứ
từ trước đến nay tôi chưa thiết bày một ngày lễ nào sinh nhật của tôi cả. Cả
hôm tôi đúng 70 tuổi, Hội cũng có dự định, nhưng cũng không làm được. Sau đó
gửi quà. Nhớ ra là đang ngày sinh nhật –
thực ra thì 2 / 3 là ngày của âm lịch năm Đinh Tỵ. Nhưng hồi ấy ông thân sinh
tôi khai ở trường lúc xin tôi “nhập
môn”, nhà trường ghi vào
hồ sơ tính theo dương lịch, nên vẫn giữ như thế. Tra cứu kỹ, chắc ngày ấy nhằm
đâu chừng khoảng 20.4 hay 22 gì dương lịch ấy.
Thôi, chẳng có gì quan trọng.
Vậy
Yến Lan là ai??? Trong 18 bài tham luận
của Bình Định trong ngày Lễ kỷ niệm 100 năm sinh Yến Lan có bài của Trường Định
và nhà thơ Hoài Thu giới thiệu về ông rằng:
-
“Ông là người rất yêu quê hương mình nên
phần lớn những sáng tác, những bài thơ được đánh giá hay nhất của ông đều bắt
nguồn từ những cảm hứng sáng tác của đất và người Bình Định như: Bến My Lăng;
chùm thơ về Bình Định (Bình Định 1935, Bình Định 1945, Bình Định 1947, Bình
Định 1975...); Đi trong nắng mới, Lại về tỉnh nhỏ, Uống rượu với bạn đồng
hương… Những hình ảnh, sự kiện diễn ra trên quê hương trong thơ ông có vẻ đẹp
lung linh của ngôn từ, của cảm xúc chất ngất.”
Ông là một trong bốn nhà thơ của Bàn
Thành-Bình Định: gồm Hàn Mặc Tử-long; Yến Lan - lân; Quách Tấn – qui; Chế Lan Viên - phụng; gọi là “Tứ hữu Bàn Thành. Bốn người tên tuổi
rành rành như vậy, nhưng nhắc đến tên Yến Lan thì ít người biết ! Cho đến nay
vẫn còn có người tưởng ông là nữ sĩ nữa kia!
Thế mới tội chứ!...
Mấy chục năm sống ở Hà Nội, rồi đất nước giải
phóng hoàn toàn, ông trở về sống tại thị trấn An Nhơn - Bình Định (nay
là thị xã). Cho đến những năm tháng cuối đời, trên quê hương, cuộc sống của ông
không hơn gì; vì quê vẫn luôn có định kiến với ông về vấn đề đã tham gia vào Nhân
Văn Giai Phẩm. Cho nên để có được buổi lễ kỷ niệm 100 năm sinh Yến Lan vào 2016
gia đình tôi rất chật vật chứ không xuôi chèo mát mái như
bạn ông:
Ba
tháng trước; vào rằm trung thu 15/8 âm lịch, tức khoảng 5-6 /10/ 2015 chị em tôi từ Sài Gòn, Hà Nội về quê làm giỗ
thứ 17 cho cha. Trong ngày giỗ chợt nhớ đến 2/3/2016 sắp tới. Vậy chỉ còn 3 tháng.
Ba tháng để chuẩn bị cho một nhà thơ tiền chiến tên tuổi như Yến Lan thì không
kịp. Nếu không nhắc chắc
bị quên.
Thế
nên gia đình tôi đi gặp lãnh đạo Hội Văn Học
Nghệ Thuật tỉnh; xem họ có ý kiến gì về vấn đề này?
Hôm ấy, ông An Pha - CT Hội vừa đi công tác xa
về nên tiếp chúng tôi là ông Phó - Trần Quang Khanh. Quang Khanh nói:
Hội sẽ tổ
chức, nhưng mức độ như đã tổ chức các kỷ niệm 10, 15 năm ngày mất
của cụ mà thôi. Quang Khanh gợi ý:
- Nếu muốn
tổ chức lớn thì
gia đình phải đề nghị ông CT Hội Nhà văn gửi công văn cho
lãnh đạo tỉnh thì Hội mới xin được kinh phí để tổ chức. Khanh còn vẻ đường đi
nước bước là: Việc này chị nên nhờ anh Nguyễn Thế Khoa bên Tạp chí Văn Hiến lo
dùm, vừa rồi ảnh làm rất tốt cho Ông tổ ngành Hát Bội Đào Tấn.
Như
vậy, không có công văn của ông Hữu Thỉnh thì không xong!. Trước khi nhờ Thế
Khoa, tôi gặp Lãnh đạo Văn hóa thị xã.
Và rồi, Phó Chủ tịch thị xã cũng với cách trả lời đó !!!...
Không
dám trách ai cả, đây là thời gian mà lãnh đạo các ngành, các cấp trong cả nước đều
tất bật cho việc chuẩn bị Đại hội Đảng lần thứ XII. Lâm Huy Nhuận nói:
-Thôi
chị ơi, ba mình làm sao có cửa để lãnh đạo tỉnh nhớ tới mà tổ chức, chị nên từ
bỏ ý nghĩ ảo tưởng viễn vong đó đi.
Chắc là
Nhuận sai rồi. Với nhà thơ Yến Lan, trong
cuộc sống đời thường, trong cái nghiệp
cầm bút, ông là người có cái tâm với nghề, có tinh thần trách nhiệm cao
với lớp trẻ, đã cống hiến không mệt mỏi với thơ ca và quê hương; luôn vượt qua
nỗi bất hạnh để vươn lên. Ông đã và sẽ là tấm gương để
các thế hệ nhà thơ trẻ noi theo. Không thể để ông gặp bất hạnh mãi được ! Nếu
có thể làm gì được cho cha thì cố mà làm vì không còn cơ hội nào hơn!
Qua Quang Khanh tôi có số điện thoại Thế
Khoa, anh Hữu Thỉnh và Trần Đăng Khoa.
Với
Nguyễn Thế Khoa-em bà con bên chồng, là con trai của nhà lý luận Mịch Quang -
bạn ba tôi.
Tôi điện nhờ em liên hệ với lãnh đạo HNV Việt Nam. Em bảo
: Ừ để em xem rồi báo lại với anh chị. Chờ mãi không có phản
hồi, tôi đành trực tiếp điện ra Hội gặp anh Hữu Thỉnh và Đăng Khoa.
Quá
bất ngờ! khi tiếp xúc với CT Liên hiệp các Hội VHNT
Việt Nam;
CT Hội NV Việt Nam - ông Nguyễn Hữu Thỉnh, tôi có thiện cảm với anh. Anh không
tỏ vẻ cao ngạo như tôi tưởng; anh vui vẻ, xởi lởi, biết người biết ta, nói :
- “Tôi rất quí bác Yến Lan. Có lẽ Bình Định
chưa hiểu về bác đó thôi. Tôi sẽ nhanh chóng gửi công văn vào.” Còn Trần Đăng Khoa:
- Em đã
bàn với anh Thỉnh rồi, chúng em sẽ làm, chị cứ yên tâm vì nhà thơ Yến Lan là
một trong tứ kiệt Bình Định và là nhà thơ lớn của Việt Nam mà chị.
|
Thỉnh thoảng
Mai Thìn giục:
Chị nhắc ông Hữu Thỉnh gửi công văn vào, cận ngày rồi chị!”
Tôi điện ra Hội, anh Thỉnh giọng yếu ớt nói:
- “Chị thông cảm, tôi đang bị mệt”. Còn Đăng
Khoa:- Chị Yên tâm, đừng lo gì cả .
Rồi một hôm, di động của tôi có 4 cuộc gọi
nhỡ từ anh Hữu Thỉnh. Tôi cầm lên định trả lời thì liền đó Nhà Báo, Nhà thơ Mai
Thìn ở Đài Phát thanh, Truyền hình Qui
Nhơn gọi ra,
báo:
- HVHNT
Qui Nhơn kết hợp với lãnh đạo UBND thị xã sẽ tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm ngày
sinh của nhà thơ Bến My Lăng-Yến Lan vào 2/3/2016. Mời
chị và anh Lâm Huy Nhuận về dự.” Tôi trả
lời:- “Chị chưa thể trả lời về hay không, đợi nghe anh
Hữu Thỉnh nói thế nào đã. Rồi điện hỏi anh Thỉnh: - Anh đã điện cho em ư? Anh
vui vẻ đáp:
- “Vâng,
Hội NV Việt Nam mời chị ra dự lễ kỷ niệm 100 năm sinh cụ Yến Lan vào 2/3/2016.”.
Đây là dịp tốt nhất để thông tin cho Hội Nhà văn biết những vấn đề còn tồn tại và bức xúc
từ gia đình Yến Lan
nên tôi chấp nhận ra dự ở
Hà Nội. Nhân lúc đó tôi thành thật khai báo
luôn với anh Thỉnh rằng:
|
-Thực ra ba em sinh vào ngày 22/4/1917 chứ không phải 2/3/1916
. Việc này sẽ xử lý thế nào anh?. Nghe tôi nói anh hoạt bát vừa
cười vừa đùa:
-
“Thế
thì năm nay tổ chức, năm sau lại tổ chức. Mình tổ chức sớm để
kịp thời gian lên kế hoạch lập tên đường cho cụ Yến Lan.”
Đây là điều gia đình tôi hằng mong mỏi. Tuy
chưa biết con đường Yến Lan anh nói tới sẽ ở Qui Nhơn hay Hà Nội? nhưng
câu nói này khiến lòng tôi ấm áp và mừng vô
hạn. Nghĩ lại, cách đây vài năm,
khi thị
trấn An Nhơn sắp lên thị xã; một số danh nhân Bình
Định được đề xuất lập tên đường. Song tên Yến Lan lại bị loại ra
ngay từ đầu, ngay nơi ông được sinh ra:
Quê ngoại
bên kia bãi cát vàng
Mẹ tôi về, lỡ chuyến đò ngang
Cơn đau trở dạ không giường chiếu
Tôi lọt lòng ra giữa bãi trăng
Việc
này đã
gây bức xúc cả những người yêu thơ đang sống ở nước
ngoài. Cuối cùng không thể không có con đường mang tên Yến Lan đối với “một nhà thơ có sức sáng tạo dẻo dai đã cống hiến không
mệt mỏi cho quê hương” nên lãnh đạo thị xã
mới chừa một cái ngõ độ 5 ngôi nhà, nếu đi bộ chỉ mất 5 phút mang tên Yến Lan…
Sự kiện
mà Hội NV đứng ra Tổ chức lễ kỷ niệm 100 năm sinh cho Yến Lan;
gia đình
tôi hân hoan vô cùng. Chúng tôi có 6 chị em nhưng ra Hà Nội mất 5
người,
còn ở quê có vợ con của trưởng nam Lâm Huy
Ánh. Thấy số người quá chênh lệch em dâu tôi gửi tin
nhắn, rằng tôi chê quê tổ chức nhỏ nên không về.
Em dâu tôi nói sai rồi. Quang
Khanh – phó CT HVHNT tỉnh đã nói qua cho tôi biết chương trình ngày
lễ này được Hội VHNT Qui Nhơn kết hợp với UBND thị xã An- Nhơn tổ chức rất trang trọng, chu đáo và bảo đảm thành công
nhất. Có người đã kêu lên rằng “Đây là một hiện tượng”.
Ngày lễ được tổ chức với 3 nội dung:.
1/ Buổi sáng dâng hương, hoa
tại nhà,
2/ Buổi chiều tổ chức tọa đàm thơ Yến Lan (có 18 bài tham luận)
3/ Buổi tối là chương trình văn nghệ “Đêm thơ của thi sĩ bến sông trăng.”
Vì sao tôi dự ở Hà nội mà
không về quê. Nói
thật, trong chuyện này có ẩn chút tâm linh mà tôi nhận ra. Một đêm tôi nằm mơ
gặp cha.
Ông dặn: - Con nhớ mang theo những gì cần thiết. Tỉnh
dậy, nghĩ mãi điều cha dặn; ý ông muốn thứ gì
cần mang đi, mà đi đâu? về quê hay Hà Nội? Chắc ông bảo ra Hà Nội, nếu về quê
thì cần gì, không lẽ mang củi về rừng? vì tất cả tư liệu đều có ở Nhà Lưu Niệm Yến Lan tại quê .
Khi ra Hà Nội tôi mang theo 4 tấm ảnh của Tứ Hữu Bàn Thành: - Hàn Mặc Tử, Chế Lan
Viên, Quách Tấn , Yến Lan – (tôi tặng lại cho Hội) và
thư của nhà thơ Hoàng Cầm - Đính chính những sai
lầm trong Văn học, thư của Yến Lan gửi Nhà Nghiên cứu Văn học hiện đại Đinh Tấn
Dung-giải
thích vì sao tác phẩm kịch thơ Bóng giai nhân phải mang
tên hai
tác giả: Yến Lan và Nguyễn Bính và hồi ký Chiều chiều mây
kéo về kinh -
kể lại quá trình sáng tác kịch thơ Bóng giai nhân. và giải th ích Tại sao ng ày sinh lại là ngày 22/4/1917.
Tôi tới Hà Nội vào sáng 27/2/2016. Nhà thơ Vũ
Quần Phương điện gặp tôi
than:
- Anh là Vũ Quần Phương được Trần Đăng Khoa
giao viết bài tham luận về thơ Yến Lan để đọc đầu tiên mà trong tay anh chỉ có
một tập Tứ tuyệt Yến Lan. Em
có tài liệu gì cho anh mượn. Tôi mang đến tận nhà anh biếu Tuyển tập Yến Lan và
Hồi ký của má tôi: Yến Lan, nhớ mãi về anh và cho anh mượn thêm những gì tôi đã mang ra
Tôi chưa bao giờ được
dự buổi lễ quan trọng nào nên rất lo, song anh Phương đã ân cần
dặn: - “các
em nên mời thêm bạn bè cho đông. Theo anh biết thì hiện giờ chỉ mới mời được khoảng 20 người. Có mời thì
mời người nào chịu khó ngồi nghe hết buổi lễ, đừng
mời các
ông chỉ ngồi độ 20’ rồi bỏ ra ngoài nói chuyện riêng và uống rượu như Lâm Huy Nhuận và bạn hắn. (Chính nhờ lời khuyên chân thành và quá cụ thể của anh Vũ Quần Phương mà
buổi lễ kỷ niệm 100 sinh của ba tôi diễn ra trang trọng và viên mãn)
Sáng
28/2 chị
em tôi đến Hội, xem phía
gia đình có phải làm gì hay không? Anh Thỉnh và Đăng Khoa
bảo:- “Gia đình không phải làm gì hết” và báo lại
buổi lễ sẽ tổ chức vào ngày mai tức 1/3/2016 vì ngày 2/3 lãnh đạo Hội bận họp.
Ngay lúc đó, tôi đã nói
với anh Thỉnh và Đăng Khoa về ngày, năm sinh của Yến Lan và đặt biệt đề cập tới
“Nghi án Bóng Giai nhân” Song chắc anh Hữu Thỉnh
không nghe được, nên trong bài phát biểu mở đầu buổi lễ,
anh nói:
“không
biết Yến Lan gặp Nguyễn Bính lúc nào mà đã viết chung vở kịch thơ hay như vậy.”
Tôi giật mình, thế là công tôi mấy chục năm
tìm cách chứng minh rằng tác phẩm này chỉ do
cha tôi –nhà thơ Yến Lan chấp bút. Anh Thỉnh thấy tôi phản ứng liền trách:
“Sao chị và Lâm Huy Nhuận không nói gì với chúng tôi cả vậy”.
Tật tình mà nói là anh Thỉnh trách oan cho tôi. Bởi, sự kiện này đã đăng trên báo VNCA,
VNTP… với tựa đề “Ai là tác giả Bóng giai nhân, hay “Nghi án về Bóng giai nh ân” v.v... Và có nhiều tranh cải, sẻ chia vô cùng thông cảm, bức xúc cho tác giả Yến Lan. Nếu
anh Hữu Thỉnh và Trần Đăng Khoa không bận trăm công nghìn việc thì có thể xem,
và đã biết lâu rồi mới phải.
Trong tất cả những phản hồi đó, mọi người
đều
lên tiếng đề nghị Hội Nhà Văn sớm đính chính lại sai lầm này. Bài viết của
Nhà Nghiên cứu Văn học Hiện đại Lại Nguyên Ân đã giải thích rành mạch, khoa
học vì sao tác phẩm lại mang tên Yến Lan và Nguyễn Bính
mà Hội
Nhà Văn lại không hề biết gì mà lại trách chị em tôi .
Nhưng
nghĩ lại là gia đình tôi nên cảm ơn anh Hữu Thỉnh hơn là trách. Vì nếu anh không lỡ nói ra:
-“không biết Yến Lan gặp Nguyễn Bính lúc
nào mà đã viết chung vở kịch thơ hay như vậy.” Thì làm sao tôi có cơ hội
đưa ra các tư liệu cần thiết mà ba tôi dặn mang theo trong giấc mơ của tôi để minh chứng một cách thấu tình đạt lý; không thì mọi vấn đề lại vẫn nguyên như cũ.
Lời dặn của ba tôi thật sự đã trở nên hiệu nghiệm để
anh Thỉnh tuyên bố trước các Nhà văn nhà
thơ, nhạc sĩ , nhà soạn kịch một cách rõ ràng rằng:
“Từ nay
chúng ta phải sửa lại ngày sinh của Yến Lan là 22/4/1917 và tác phẩm kịch thơ
Bóng giai nhân chỉ độc một tác giả là Yến Lan
Khi tôi về lại Sai Gòn, anh
Hữu Thỉnh có nhắn
tin xin lỗi với lời lẽ:
“Tôi thành thật xin lỗi về sự nhầm lẫn nói
Nguyễn Bính viết chung với Yến Lan. Chị công bố lá thư đúng lúc quá. Cảm ơn chị”
Đó là lý do tại sao tôi nói
sự sai lầm ở Văn Miếu Quốc Tử Giảm là đều may mắn cho
ba tôi.
Bài thơ “xuân muộn” của ông lúc này
sao đúng với tâm trạng và hoàn
cảnh ông vào thế kỷ 21 này đúng đến thế.
Vụng sắm cành đào
không kịp tết
Ra giêng mới hé một
vài bông
Xuân người lã tã bay
đi hết
Ngoảnh lại xuân ta mới chớm
hồng
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét