Đầm Xương Huân xưa (bị lấp đi và xây lên thành chợ) . Nay là Chợ Đầm
Chợ Đầm ngày nay thế chỗ cho Đầm Xương Huân xưaBên hông Chợ Dài này có 12 Bến Chợ. Bến Chợ được xây dài theo mé đầm bằng đá hoa cương và có bậc cấp tô xi măng. Thuyền buôn chở các loại hàng từ sông Cái vào Đầm, cập sát bến trước khi nước triều lên. 12 Bến Chợ là :
1/Bến Cá, tiếp nhận các ghe chở cá từ bến Cù Lao.
2/ Bến Đình, trước đình Xương Huân. Hàng năm, đến kỳ tế xuân, ngư dân dùng thuyền cập bến Đình này, lên đình dự lễ.
3/ Bến Lồ Ô, bến của các mảng bè lồ ô từ các nguồn sông Cái chở xuống.
4/ Bến Gỗ, nơi tập kết các bè gỗ. Trên bến có cây Cốc, cành lá to, gốc lớn, làm chỗ cho việc xẻ gỗ. Ngay bến là đầu đường Nhà Lao (rue Prison), ngang qua nhà lao do thực dân Pháp xây, nay là đường Nguyễn Công Trứ. Năm 1999, nhà lao bị đập phá, thay vào đó là một trường cấp 2 với 3 tầng lầu, dấu vết ô nhục của thực dân chỉ là một tấm bia ghi dấu để thế hệ sau nhận biết.
5/ Bến Cỏ, còn có tên là Bến Xe Ngựa, đầu đường Nguyễn Thái Học hiện nay, nơi tập trung hầu hết các xe ngựa các nơi về đây.
6/ Bến Dưa, nơi chất đống dưa hấu chở từ trong Nam ra.
7/ Bến Mía, nơi chứa mía chở từ huyện Diên Khánh xuống.
8/ Bến Gốm, nơi tập trung các sản phẩm bằng đất nung như bếp lò, nồi, chum, vại … do những chiếc ghe bầu từ các tỉnh chở đến và cả những đồ gốm của lò gốm trong tỉnh.
9/ Bến Than, tập trung than các loại.
10/ Bến Củi, các loại củi dùng cho đun nấu ở các huyện đưa đến.
11/ Bến Chiếu, tập trung các loại chiếu được đan bằng cói.
12/ Bến Hà Ra, gần cửa sông, nơi giáp ranh giữa sông Cái và đầm Xương Huân.
Tháng 9 năm 1969, đầm Xương Huân bị lấp, lấy đất xây Chợ Đầm Tròn. Đầm Cù, Đầm Xương Huân, Đầm Én bây giờ chỉ còn trong ký ức của một số người ở địa phương và thi sĩ Quách Tấn không khỏi có những vần thơ hoài cảm, nuối tiếc : Mặt đầm xưa nổi chợ / Nóc chợ trổ hoa sen / Nhụy phấn trăng vàng kết / Đài hương mây trắng chen / Mơ màng sương ánh tuyết / Thấp thoáng bến neo thuyền / Chi ngại đời dâu bể/ Nhàn duyên náo cũng duyên …
Chợ Đầm, sau 1975, có người ở xa đến, cứ cho Đầm (dame) chỉ các phụ nữ người Châu Âu, thời Mỹ tạm chiếm miền Nam, thường đi chợ này. Họ đâu có biết là chợ được xây trên một cái Đầm đã bị lấp.
Trước năm 1960, nhận thấy tình hình thương mại càng ngày càng phát triển, Chợ Đầm cũ quá chật hẹp, nhà ở xung quanh chợ không thích hợp, nên chính quyền thời Đệ Nhất Cộng Hoà có ý định quy hoạch lại chợ và nhà ở cho hợp lý, khang trang hơn.
Năm 1961, đã có một đồ án xây chợ hình tròn thay thế Chợ Cũ .
Năm 1964, có một đồ án khác xây một ngôi chợ tròn có mái xếp và một nhánh hình cánh cung. Cả hai đồ án chưa kịp thực hiện thì đêm 16-9-1968 xảy ra một cuộc hỏa hoạn lớn, thiêu rụi 126 căn nhà. Trước tình thế đó, việc xây chợ và nhà ở được khẩn cấp thực hiện. Một đồ án quy mô với sự phối hợp với nhiều ngành là cần mở rộng mặt bằng, nên phải lấp đầm và sẽ xây lên đó một ngôi chợ, cùng 2 thương xá và chung cư, làm lại đường xá, cống thoát nước, phương tiện chữa cháy …
Ngày 12-4-1969, ngày đầu tiên chiếc xáng Bassa của Nha Thủy Vận Sài Gòn bắt đầu thổi cát từ sông lên để lấp đầm. Việc thổi cát này kéo dài trong khoảng 6 tháng mới lấp được diện tích gần 3500 m2 đầm. Ngôi chợ tròn được xây lên, một tầng lầu hình vành khăn, lệch tâm. Diện tích cả tầng lầu và tầng trệt rộng tới 5,270m2. Hai tòa cao ốc 4 tầng được xây theo hình cánh cung bao bọc vòng ngoài ngôi chợ tròn, tầng trệt làm thương xá, các tầng trên làm chung cư xây dựng vào năm 1970 và hoàn thành vào cuối năm 1972. Toàn bộ khu chợ được khai trương và đưa vào sử dụng từ năm 1974.
Những ngày trong tháng 3-1975, quân cộng sản tiến chiếm thành phố Nha Trang , tình hình tại thành phố Nha Trang trở nên lộn xộn, bất an và gần ngày 2 tháng 4, chợ bị cướp phá, bị phóng hỏa, làm chợ bị hư hỏng nặng, không sử dụng được.
Sau năm 1975, khi tình hình yên ổn, Tỉnh cho sửa chữa lại toàn bộ chợ và ngày 3-2-1980, lễ khai trương Cửa hàng Bách hóa Tổng hợp Chợ Đầm được tổ chức của thời bao cấp.
Nay chợ mang tên Trung Tâm Thương Mại Thành Phố Nha Trang. Tuy thế, người dân trong thành phố hay ở các huyện đều gọi tên chợ như thuở nào, Chợ Đầm. Ngày nay, Chợ Đầm không những có chức năng thương mại mà còn là một trung tâm du lịch của TP Nha Trang. Khách du lịch đến Nha Trang, dù đi tự túc hay tham gia các trung tâm lữ hành đều ghé vào chợ để mua sắm đồ gia dụng, đồ kỷ niệm, nhất là các mặt hàng hải sản, trước khi lên đường trở về.
Về Vận động truờng và Rạp ciné
Sinh hoạt thể dục thể thao thời Pháp, có Vận động trường Nha Trang, tức là sân vận động ngày nay. Thời đó, là một mảnh đất trống, sân bóng chỉ là cát, cỏ mọc lưa thưa. Duới thời Việt Nam Cộng Hoà cho xây tường bốn bên, có khán đài chính lợp mái và một khán đài lộ thiên xây bằng đá đối diện với khán đài chính.
Năm 1978, sân được xây dựng lại hoàn toàn mới
Năm 1984, sân được lắp một dàn đèn chiếu sáng phục vụ cho những cuộc thi đấu bóng đá khi trời tối.
Để đáp ứng nhu cầu giải trí, tại Nha Trang xưa có những rạp chiếu bóng được lập ra, mà người dân lúc đó gọi là rạp xi-nê (cinéma).
Có hai rạp xi-nê đầu tiên ở Nha Trang vào cuối thập niên 30.
Rạp thứ nhất là rạp Abraham trên đường Graffeuil (sau là đường Độc Lập, nay là đường Thống Nhất). Năm 1953, ông Tôn Thất Đệ mua lại và đổi lại tên rạp là Tân Tân, nay là Trung tâm Văn hóa Tỉnh Khánh Hòa.
Rạp thứ hai là rạp Tân Tiến, chủ là một người Ấn Độ ở đường Lê Thành Phương. Rạp này, nay là Siêu thị Sách Tân .
Ngoài ra còn có một rạp hát bội Thạnh Xương do ông Cò Xương thành lập khoảng thập niên 40 tại đường Sinh Trung để đáp ứng với nhu cầu xem hát bội của một bộ phần dân lớn tuổi của Nha Trang ngày trước, nay là Nhà Hát Tuồng Khánh Hòa. Hồi đó, các rạp xi-nê, khi mua vé được phát một tờ Prô-gam (Programme, chương trình) có in hình ảnh, đôi khi có tờ in màu rất đẹp để giới thiệu phim đang chiếu. Hồi nhỏ, tôi thường sưu tập các tờ chương trình này như sưu tập tem vậy.
Trong thời Việt Nam Cộng Hoà , Nha Trang còn có một số rạp xi-nê nữa được xây dựng :
- Rạp Moderne trên lầu, dưới là hiệu Bác Ái, ở góc đường Thống Nhất – Sinh Trung, nơi Nhà sách Nhân Dân hiện nay
- Rạp Tân Quang ở đường Quang Trung, nay là Siêu Thị Maximark.
- Rạp Minh Châu ở đường Yết Kiêu, sau này đổi lại thành rạp Kim Đồng và hiện nay cho thuê làm Văn phòng.
- Rạp Hưng Đạo ở đường Huỳnh Thúc Kháng là Trung tâm Văn hóa Xã hội của Hội Liên Hiệp Thanh Niên tỉnh Khánh Hòa.
- Rạp Nha Trang Ciné ở đường Hoàng Văn Thụ, hiện đang sửa sang lại để phục vụ việc chiếu phim.
Như thế, hiện nay chỉ có Rạp Mi-ni số 10 Hoàng Hoa Thám của Trung Tâm Điện Ảnh Khánh Hòa mới xây sau 1975 là nơi duy nhất còn chiếu phim cho khán giả đến xem.
Như tôi đã nói từ đầu, vì sinh sau đẻ muộn nên không biết Nha Trang xưa như thế nào, tuy đây là quê hương của tôi, nơi chôn nhau cắt rún, nơi sinh thành và lớn lên, gắn bó gần 70 năm nay. Nhưng may mắn thay là trong tay có những cuốn sách, bài báo viết về quang cảnh, con người xưa ở đất Nha Trang mà tôi có thể tìm hiểu được phần nào về Nha Trang xưa và bài TÌM HIỂU VỀ NHA TRANG XƯA này, tuy chưa đầy đủ lắm, là một món quà nhỏ trân trọng kính tặng THÀNH PHỐ NHA TRANG, thành phố quê hương tôi.
Ngô Văn Ban
CHÚ THÍCH :
(1) (2) NGUYỄN SIÊU, Phương Đình dư địa chí, NXB Tự Do, Sài Gòn, 1960, trg.161.
(3) QUỐC SỬ QUÁN TRIỀU NGUYỄN, Đại Nam thực lục, tập 3, NXB Giáo Dục, Hà Nội, 2007, trg. 392 và 393.
(4) HENRI H.MOLLARET – JACQUELINE BROSSLLET, Alexandre Yersin, người chiến thắng bệnh dịch hạch, Nguyễn Việt Hồng dịch, NXB Thông Tin, Hà Nội, 1991, trg. 261-262.
(5) NÔEL BÉCNARD, Những cuộc thám hiểm của Yersin, Đào Xuân Quý dịch, NXB Thanh Niên, Hà Nội, trg. 144-145.
(6) NÔEL BÉCNARD, sđd, trg. 218 – 219.
(7) (8) : HENRI …., sđd, trg. 262-263.
(9) NÔEL BÉCNARD, sđd, Trg. 161
Sách báo Tham khảo thêm : - Địa chí Khánh Hòa, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003.
- Một số các bài báo trong các tạp chí Trầm Hương,Văn Hóa Thông Tin Khánh Hòa, Khoa học và Công Nghệ Môi Trường Khánh Hòa, tạp chí Nha Trang, Báo Khánh Hòa. Xin cảm ơn các tác giả.
(sưu tầm)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét