TIẾp THEO

Về đường sắt

Người Pháp làm đường sắt tuyến Sài Gòn – Nha Trang trong 12 năm liên tục, từ năm 1901, đến năm 1913 mới đến Phú Vinh, nằm cạnh đường 23 tháng 10 hiện nay, thuộc xã Vĩnh Thạnh, có độ dài 462 km.

Ga này có điểm đặc biệt là khi tàu muốn trở đầu chạy vào Sài Gòn, vì không có đường vòng nên đầu máy của nó được đặt vào một bộ phận, gọi là cầu quay. Có một bộ phận máy móc quay cho đầu tàu quay lại, sau đó đầu tàu nối vào các toa và chạy vào ga Sài Gòn. Sau khi Ga Nha Trang được thành lập, cầu quay này không được sử dụng nữa và Pháp đã dùng nó, sửa lại để nhốt những nguời đứng lên chống Pháp, vì lúc đó, nhà lao Nha Trang chật kín cả tù nhân. 


Năm 1928, Pháp khởi công làm tuyến đường sắt Nha Trang – Đà Nẵng, đồng thời người Pháp cho khởi công xây Ga Nha Trang và nối đường sắt từ ga Phú Vinh về đây. Nhà ga có 5 đường tránh tàu và đặc biệt có đường sắt vòng, bao quanh khu ga, tàu không trở đầu máy như các ga khác, thường gọi là đường vòng bóng đèn. Nhà ga xây trệt, mái lợp ngói, nhưng có kiểu dáng kiến trúc đẹp, ngày nay vẫy giữ được y nguyên như thế. Lại nữa, trước mặt ga lại có công viên, vườn hoa (thời chính quyền Sài Gòn cũ có tên là công viên Trịnh Minh Thế, sau 1975, công viên mang tên Võ Văn Ký), tạo cho nhà ga một cảnh quan thông thoáng. Nhà ga được khánh thành vào ngày 2.9.1936. 

Từ năm 1940 – 1943, người Pháp còn cho làm một đường sắt nhánh từ Ga Nha Trang xuống cảng Cầu Đá, nhưng dở dang sau đó được tháo gỡ toàn bộ. 

Trước nhà Ga Nha Trang, nằm hai bên công viên, trên đường Thái Nguyên hiện nay, có hai khách sạn : khách sạn phía đông có tên là Bon Air Hotel của ông Nguyễn Văn Sung, lúc ấy làm Chủ sự Bưu điện Khánh Hòa và khách sạn phía tây có tên là Terminus Hotel của một người Hoa, tên là A Tỷ. Có một điều đặc biệt là tại nơi khách sạn Bon Air Hotel đã nẩy nở một mối tình Lào - Việt . Ông Sung, chủ khách sạn quê gốc Quảng Nam, cha mẹ tham gia kháng chiến chống Pháp, nên ông bị truy lùng, phải vào Nha Trang lánh nạn. Vợ đầu không có con, ông lấy bà vợ sau tên là Lê Thị Nói, người gốc Bình Tân, phường Vĩnh Trường. Ông bà sinh được một người con gái tên là Nguyễn Thị Kỳ Nam vào năm 1921. Ông cho Kỳ Nam ra Huế học ở trường Đồng Khánh. Vào dịp hè 1937, Kỳ Nam 17 tuổi, về nghỉ tại nhà cha mẹ tại khách sạn và giúp cha điều hành khách sạn. 

Lúc đó, khách sạn tiếp đón một khách người Lào là Hoàng thân Souphanouvong, con của một Phó Vương Lào, vừa tốt nghiệp trường Quốc Gia Cầu Đường Paris, được bổ nhiệm về Khu Công Chánh Nam Trung bộ. Ông đi tàu hỏa từ Sài Gòn ra đến Nha Trang vào sáng ngày 13-7-1937 (lúc đó ông 28 tuổi). Đứng trước hai khách sạn trước Ga, ông chọn Bon Air Hotel làm nơi lưu trú, và đó cũng là một sự lựa chọn… định mệnh trong đời ông. Tại đây, mối tình giữa Hoàng thân Lào và cô gái Việt Kỳ Nam nẩy nở và họ cưới nhau vào năm 1938.