Töø hai chuyeän tình – töôûng nhôù ngöôøi baïn vong nieân

 THÁI QUỐC MƯU

Chuùng ta, thöôøng nghe chuyeän tình “ñau nhoùi con tim” cuûa TT KH vôùi moät ngöôøi “voâ danh” ñöôïc gaùn eùp cho nhieàu ngöôøi nhö Thaâm Taâm, vôùi baøi thô Maøu Maùu Tigoân, nhaø vaên Thanh Chaâu trong truyeän ngaén Hoa Tigoân, ñeán... caû Nguyeãn Bính cuõng bò cho... “aên coù” qua baøi thô Coâ Gaùi Vöôøn Thanh.

Tuy nhieân, coù leõ ngöôøi ñöôïc caùc nhaø “suy luaän chuyeän tình dang dôû” “chaám ñieåm” cao nhaát laø Thanh Chaâu, qua ñoaïn vaên moâ taû nhaân vaät Leâ Chaát vaø ngöôøi yeâu teân Haïnh (trích):

“Leâ Chaát trôû veà Haø Noäi, saép ñaët xong moïi vieäc, lo loùt giaáy tôø tieàn baïc, ñoà duøng ñi xa, taát caû ñaõ saün saøng, thì phuùt cuoái cuøng nhaän ñöôïc thö cuûa Haïnh:

“Chaát, anh haõy ñi moät mình vaø queân em ñi, vì em khoâng coù theå theo anh. Ñöøng giaän em toäi nghieäp, em khoâng phaûi laø loaïi ñaøn baø coù theå vöôït ñöôïc heát nhöõng khoù khaên nhö anh ñaõ töôûng. Ñeán phuùt cuoái cuøng, em boãng sôï, em sôï gia ñình tan taùc, khoå thaân thaày meï em, choàng em khinh bæ, tai tieáng ôû ñôøi, nhöõng lo ngaïi ôû töông lai... Em thaáy raèng: neáu ñi vôùi nhau chöa chaéc chuùng ta ñaõ sung söôùng.

Anh thaáy chöa? Em laø moät ñöùa heøn! Em khoâng yeâu anh ñöôïc nhö anh töôûng ñaâu, vì em ñaõ hy sinh anh cho taát caû nhöõng lo ngaïi treân kia. Vaäy maø em yeâu anh coù theå cheát vì anh ñöôïc. Trong ñôøi anh coøn nhieàu chuyeän, anh coù theå queân em ñöôïc ñaáy! Nhöng coøn em thì chaúng bao giôø, chaúng bao giôø! Vì em bieát em seõ khoâng bao giôø töï an uûi ñöôïc, bôûi em ñaõ laøm hoûng ñôøi em, neáu em chaúng theo anh...” (ngöng trích).

Truyeän ngaén Hoa Tigoân, ñaêng trong Tieåu Thuyeát Thöù Baûy, giöõa naêm 1937.

Bôûi, theo suy luaän cuûa hoï thì noäi dung baøi thô Hai Saéc Hoa Tigoân cuûa TT KH raát gaàn guõi vôùi truyeän ngaén Hoa Tigoân cuûa Thanh Chaâu: EÙp duyeân, loøng hieáu thaûo, söï chia lìa, naèm beân choàng vaãn nhôù ngöôøi yeâu... Chuùng ta thöû so saùnh ñoaïn vaên vieát nghieâng, treân vôùi 3 khoå thô sau ñaây cuûa TT KH:

Töø ñaáy thu roài thu laïi thu

Loøng toâi coøn giaù ñeán bao giôø

Choàng toâi vaãn bieát toâi thöông nhôù

Ngöôøi aáy cho neân vaãn höõng hôø.

Toâi vaãn ñi beân caïnh cuoäc ñôøi

AÙi aân laït leõo cuûa choàng toâi

Maø töøng thu cheát, töøng thu cheát

Vaãn giaáu trong tim boùng moät ngöôøi.

Buoàn quaù hoâm nay xem tieåu thuyeát

Thaáy ai cuõng ví caùnh hoa xöa

Nhöng hoàng töïa traùi tim tan vôõ

Vaø ñoû nhö maøu maùu thaém phai.

(Trích: Hai Saéc Hoa Tigoân – TT KH)

Nhöng taát caû nhöõng suy luaän chæ ñeå tranh caõi, mua vui ñeán nay vaãn chöa ai ñuû khaû naêng khaúng ñònh.

Beân chuyeän tình Hai Saéc Hoa Tigoân, coøn coù chuyeän tình “laâm ly bi thaûm” chaúng thua phim Taøu, raát ít ngöôøi bieát, maø moät trong hai nhaân vaät chính raát gaàn guõi chuùng ta, môùi quaù vaõng naêm 2011 – Thi Hoaøng vaø Töông Ñaøm.

Töông Ñaøm hay Bích Dö hoaëc Bích Hoaøng laø moät. Naøng laø con gaùi cuûa quan ñaïi thaàn trong trieàu ñình Hueá, sinh vaø lôùn leân taïi Hueá. Naêm 1943 Töông Ñaøm bò gia ñình cöôõng eùp laäp gia ñình vôùi ngöôøi khoâng yeâu. Ngöôøi naøng troäm nhôù thöông thaàm laø Thi Hoaøng. Coøn Thi Hoaøng laø ai? Xin ñoïc phaàn cuoái.

Tröôùc ngaøy cöôùi, Töông Ñaøm laøm 10 baøi Ñöôøng Thi gôûi cho Thi Hoaøng ôû Haø Noäi.

TIEÁNG KHOÙC ÑEÂM TAÂN HOÂN

1

Baïn loøng ôi! Hôõi baïn loøng ôi!

Non nöôùc xa xaêm chôù ngaïi lôøi

Traêm neûo gioù möa, traêm neûo laïnh

Vaïn truøng söông khoùi, vaïn truøng khôi

Doøng Höông ngheïn soùng thöông run raåy

Ñænh Ngöï phai vaøng nhôù taû tôi

Em böôùc leân thuyeàn troâng trôû laïi

Anh ñi bieàn bieät moät phöông trôøi

2

Trôøi thaáu cho chaêng? Trôøi hôõi trôøi?

Caén raêng vaãn baät khoùc anh ôi!

Ñöôøng ñôøi boãng reõ laøm hai loái

Giaáy traéng khoâng löu laïi nöûa lôøi!

Chim cuõ sôùm hoâm coøn ríu rít

Ngöôøi xöa gang taác ñaõ xa vôøi!

Voâ tình giôû ñoïc trang tình söû

Caøng beõ baøng theâm maù vôùi moâi!

3

Moâi, maù, chao! Son phaán veõ vôøi

Göông treo giôø bieát ñeå ai soi?

Xaây bao nhieâu moäng, xaây treân caùt

Noùi moät lôøi yeâu, noùi chaúng troâi!

Ñaõ troùt sinh vaøo haøng ngoïc boäi

Ñaønh cam chuoác laáy nôï kim boâi!

Möøng em môùi tuûi cho em chöù

Ñang luùc bô vô giöõa chôï ñôøi!

4

Ñôøi neáu nhö laø moäng aûo thoâi

Traêm naêm ñöøng coù chuyeän chung ñoâi

Laáy choàng ñeå trôû thaønh söông phuï

Thaø thaùc mong laøm coû Maõ-Ngoâi (1)

Coù heïn chi moâ maø traùch ngöôïc?

Chaúng giaèng laáy ñöôïc ñeå buoâng xuoâi!

Ñeâm nay hoa chuùc kinh hoaøng quaù

Maét môû nhìn ñaâu cuõng töôûng Ngöôøi!

(1) Coù leõ choã naøy taùc giaû laàm Maõ-Ngoâi laø nôi Döông Quyù Phi phaûi töï saùt ñeå vöøa loøng ba quaân, vôùi coû Ngu Myõ-Nhaân treân bôø soâng OÂ Giang.

5

Ngöôøi aáy laø choàng, choàng cuûa toâi?

Trôù treâu ñeán theá ñaáy trôøi ôi!

Möa sa, sao laïi möa sa nhæ?

Möïc caïn, ñaønh nhö möïc caïn thoâi!

AÙo loäng quaán tay: Caàu Baïch Hoå (2)

Toùc ñuøa che naéng: Nuùi Thieân Thai (3)

Thuùy Kieàu coøn ñöôïc haàu Kim Troïng

Em cöù laø em, vôï cuûa ai!

(2) Baáy giôø chuùng toâi coøn maëc quoác phuïc. Luùc veà chôi Hueá ñöùng treân caàu Baïch Hoå, taø aùo daøi cuûa hai ngöôøi thöôøng quaán laáy tay nhau.

(3) Nhöõng laàn ñi chôi nuùi Thieân-Thai, naøng thöôøng xoõa toùc vaø noùi ñuøa ñeå che naéng cho toâi.

6

Ai ñaõ töøng yeâu, töøng khoå ñau

Ñoïc nhau aét haún cuõng thöông nhau.

Neáu nhö dieät ñöôïc con tim heùo

Thì coù phieàn chi ngoïn buùt saàu?

Toùc baïc chôø ngaøy choân meänh phuï

Traêng vaøng loït soå tuûi coâ laâu!

Ôi traêng! ghen vôùi traêng vaøng ñoù

Traêng thaáy ngöôøi ta yeâu ôû ñaâu?

7

Ñaâu bieát ngaøy nay phaän beõ baøng

Baøi Son-Neâ cuõ luùc thu sang (Sonnet)

Ngaãm thöông caûm laïi ngaâm thöông caûm

Im dôû dang maø noùi dôû dang!

Nam nöõ môùi hay tình moät hoäi

Ñoâng taây roõ thieät luïy ñoâi ñaøng!

AÉc-ve! toâi ñeå tang oâng ñoù (Arvers)

Ai coù vì toâi chòu ñeå tang?

8

Chòu ñeå tang cho moät moái tình

Luaân hoài neáu thieät coù lai sinh

Em ngoài ñan aùo beân saân thoùc

Anh ñöùng nhìn con döôùi maùi tranh

Ñeâm ngaén khoe hoaøi thô Lyù Ñoã

Ngaøy daøi queân löûng chuyeän coâng danh.

Töø nay cho ñeán muoân vaøn kieáp

Em chæ laø em cuûa moät anh!

9

Anh heïn ñi anh! Anh, anh, anh!

Kyû nieäm uøa veà goïi thaát thanh

Noãi nhôù nhung naøy daâng khaéc khoaûi

Chuùt hôi höôùng cuõ raûi mong manh

Tónh-Taâm sen ruõ taøn trong naéng

Thieân-Muï chuoâng ngaân vaúng tröôùc maønh

Chôït tænh boài hoài, trôøi saép saùng

Treâu nhau ñeán caû ngoïn ñeøn xanh!

10

Xanh ngaét ñeøn xanh, tuûi khoùc thaàm

Haïi nhau vì caùi nghóa tri aâm

Thô vaên thuôû tröôùc thoâi ñaønh lôõ

Thöông nhôù giôø ñaây troùt ñaõ laàm!

Moät chöõ khuyeân troøn, möôøi chöõ haän

Möôøi baøi kheùp leäch, moät baøi caâm!

Ñaõ khoâng quaán quít beân nhau ñöôïc

Sao nôõ laøm anh phaûi khoå taâm

Töông Ñaøm

Ñoïc xong 10 baøi thô, Thi Hoaøng thaûng thoát keâu leân:

Heïn chöa, theà thoát cuõng chöa

Traéng trong hai keû töø xöa ñeán giôø

Yeâu nhau hay chæ yeâu thô?

Baïc ñaàu loøng thaät khoâng ngôø vaãn ñau!

(Traêng vaø Thô – Thi Hoaøng)

Thì ra, tình yeâu cuûa Töông Ñaøm daønh cho Thi Hoaøng laø “Ñöôøng Moät Chieàu”! Coøn Thi Hoaøng xem Töông Ñaøm chæ laø baïn Thô.

Thi Hoaøng teân thaät Hoaøng Só Trinh, sanh naêm 1920, taïi laøng Haø Thöôïng, Thanh Hoùa, Baéc Vieät. Sau Hieäp Ñònh Geneøve 1954, Hoaøng Só Trinh theo “taøu haù moàm” vaøo Nam. Khi aáy, Hoaøng Só Trinh ñaõ ngoaøi Ba möôi tuoåi. Coù leõ, do muoán taïo döïng cho baûn thaân moät lyù lòch trong saùng ôû mieàn ñaát môùi. Hoaøng Só Trinh trôû thaønh Phaïm Xuaân Ninh.

Trong cheá ñoä Vieät Nam Coäng Hoøa, nôi coù ñaát vaø moâi tröôøng duïng voõ ñeå moïi taøi naêng thi thoá, oâng Phaïm Xuaân Ninh nhö caù gaëp nöôùc, coù cô hoäi theå hieän, phaùt trieån taøi naêng cuûa mình vaø ñöôïc öu aùi troïng duïng.

Trong Quaân Ñoäi Vieät Nam Coäng Hoøa oâng mang quaân haøm Trung Taù, roài trôû thaønh Giaùm Ñoác Ñaøi Phaùt Thanh Quoác Gia Saøigoøn, oâng laø ngöôøi soaïn thaûo Lyù Thuyeát Chieán Tranh Chaùnh trò. Phuïc vuï taïi Toång Cuïc Chieán Tranh Chaùnh Trò, Chuû nhieäm/Chuû buùt nhaät baùo Tieàn Tuyeán vaø vieát cho caùc nhaät baùo Ngoân Luaän, Töï Do,.. laø Giaùm khaûo Giaûi Vaên hoïc Ngheä thuaät toaøn quoác, boä moân Thô, do Phuû Quoác Vuï Khanh Vaên Hoùa toå chöùc. OÂng laø hoäi vieân Vaên Buùt Vieät Nam.

Thi Hoaøng laø moät buùt danh ít ngöôøi bieát cuûa Nhaø thô ñaïi taøi, coù naêng khieáu veà thô traøo loäng, coù khaû naêng öùng khaåu thaønh thô, coù nhieàu buùt hieäu. Vieát vaên xuoâi oâng duøng Tieåu Nhaõ, thô chaâm bieám, thô “ñaâm hoïng”, duøng Ñoâng Phöông Soùc. Coøn Thô Ñöôøng luaät vaø caùc theå loaïi thô tình caûm khaùc oâng duøng buùt danh... (?) Rieâng buùt danh Thi Hoaøng döôøng nhö oâng chæ duøng rieâng cho moät ngöôøi: Töông Ñaøm.

OÂng maát ngaøy 11 thaùng 10 naêm 2011. Höôûng ñaïi thoï 91 tuoåi.

Trong caùi ñaïi tang chung cuûa nhöõng ngöôøi quyù troïng oâng, treân trang Web cuûa ñaøi VOA, ngaøy 21-10-2011, Nguyeãn Maïnh Trinh ñaõ vieát trong Moät Vì Sao Vöøa Taét – Thi Só... (trích):

“... OÂng laø chaân dung cuûa moät ngheä só ñích thöïc. Cuûa moät oâng ñoà nho thaám nhuaàn truyeàn thoáng uyeân aûo cuûa daân toäc. Cuûa moät nhaø truyeàn thoâng laõo luyeän ñaõ giöõ nhöõng troïng traùch suoát moät thôøi gian daøi. Cuûa moät chính khaùch coù uy tín nhöng laïi khoâng chaïy theo danh voïng. Cuûa moät ngöôøi Vieät Nam ñaõ traûi qua nhieàu bieán coá lòch söû gaàn nhö suoát moät theá kyû vaø ñôøi soáng troâi theo nhòp thaêng traàm cuûa ñaát nöôùc loaïn ly.

Vaø, “... OÂng coøn laø moät vò ñoà nho thaám nhuaàn truyeàn thoáng uyeân aûo cuûa daân toäc. cuûa moät thi só, luoân naâng niu thi ca nhö moät baùu vaät cuûa trôøi vaø taàm maét luoân höôùng voïng veà nhöõng chaân trôøi cuûa Ñoâng Phöông laõng maïn. Nhöõng chaân dung röïc rôõ vaø ña dieän aáy chæ laø moät phaàn trong toång theå voùc daùng cuûa nhaø thô…”(ngöng trích)

Luùc coøn sinh tieàn, moät laàn oâng vieáng Atlanta, Georgia, trong böõa tieäc chieâu ñaõi, toâi hoûi nhoû oâng: “Em nghe ñoàn anh coù ngöôøi yeâu ôû tuoåi saùu maáy. Em nghó, anh gaàn chín chuïc roài “coøn laøm aên gì ñöôïc” maø yeâu ñöông ñeå laøm chi vaäy anh?”

OÂng cöôøi ñaùp, “ÔÛ löùa tuoåi naøo ñöôïc ngöôøi ta yeâu mình vaø coù ngöôøi ñeå mình yeâu laïi maø khoâng thích haû anh?”

Tình yeâu ñaùng toân quyù bieát bao laøm sao! Tình yeâu luoân xinh ñeïp nhö vöôøn hoàng Oregon muoân saéc! Keû naøo chaúng bieát yeâu coi nhö hoang phí cuoäc ñôøi (cöôøi).

Veà nhaân caùch vaø thi taøi, Phaïm Xuaân Ninh laø moät trong soá ít ngöôøi toâi toân quyù nhaát. OÂng laø ai? Xin thöa, OÂng, ngöôøi ñöôïc giôùi vieát laùch phong haøm “Chöôûng moân” – Cuï chính laø Nhaø thô Haø Thöôïng Nhaân.

Atlanta, June 12, 2015

Thaùi Quoác Möu