LOẠI BỎ NHỮNG GÌ CỦA SIÊU HÌNH
VÕ CÔNG LIÊM
Đó là ý niệm vốn có trong con người, nuôi dưỡng
một ý thức khác lạ, không tỏ rõ nhưng nằm-vùng trong dạng tiềm thức; ‘độc thoại’
để đi tới phát ngôn thành lời hay thành văn. Tư duy đó có cần lưu truyền hay loại
bỏ những gì về siêu hình. -The Elimination of Metaphysics- Sự đó chỉ nằm trong
phần phát huy thôi, nhưng; không cam kết và cũng chẳng đem lại kết quả nào mà là
lời tỏ bày ngoài sức chứa để rồi tràn ngập, áp đảo không cản nổi (overwhelming)
trong trí tuệ muốn diễn đạt cái siêu lý của nó. Là những gì có thể coi là mục đích
hay cứu cánh để dựng nên và dựa vào phương thức thuộc triết học để tỏ rõ điều gì
thuộc về nó. Và; ở đây không có nghĩa là giải bày cho công việc đảm trách như là
vai trò cần có của lịch sử triết học và đưa tới mục đích của triết học siêu hình.
Nói cho ngay diễn tiến để loại bỏ là phải tìm thấy điểm khởi đầu đưa tới khám
phá của họ –a straightforward process of
elimination must lead to their discovery. Trước khi xác định cho việc loại trừ
nó hay coi nó là tư duy vượt thoát nằm trong nhận thức đã thiết lập là vấn đề ở
tầm xa (beyond question), là những gì muốn nói đến của siêu hình.
Đưa vấn đề này có
tính chất triết lý nhưng thực chất là khám phá tàn thức của trí tuệ; chúng ta sẽ
có thể bắt đầu bằng sự phê bình hóa những luận văn thuộc siêu hình; đó là những
gì đủ khả năng cung cấp cho chúng ta nhận biết một hiện thực siêu việt nơi con
người thường biểu lộ trong thi ca hay văn chương. Mà gồm cả siêu việt biện chứng
của khoa học và lương tri. Sau cùng; chúng ta đi đến một định nghĩa đích thực của
siêu hình và lý giải cho một hiện hữu tồn lưu, mà ở đây chúng ta tìm thấy những
gì bất khả tư nghị của những nhà siêu hình học, họ không đặc niềm tin trong một
hiện thực siêu đẳng, vì; chúng ta thấy được ở đó có nhiều điều thuộc siêu hình
là đúng và nhận ra được những nhầm lẫn hợp lý còn hơn là đạt tới ý thức mong muốn
với một phần tư duy của mỗi tác giả hướng vào cái vô hạn hạn hữu qua kinh nghiệm,
nhưng; được cái là nó có một sáng tạo riêng biệt; điều đó có thể là một vượt
thoát nhận thức của một hiện thực siêu đẳng –the case of those who believe that
it is possible to have knowledge of a transcendent realty. Đấy là điểm khởi đầu
cho việc phát biểu của chúng ta –a starting-point for our discussion; là xác
quyết vấn đề loại bỏ những gì của siêu hình, ngay cả siêu hình lịch sử đã dựng
ra chớ chưa nói tới siêu hình phản kháng (A. Camus), bởi; trong tất cả đã chất
chứa một tư duy trừu tượng hóa để gia nhập vào trạng huống ‘không gian’ của siêu
hình. Và nếu như vậy; thì điều gì là tiến trình giá trị của phán đoán, của
tranh cải, của lý luận có thể là đều bất khả tư nghị đưa tới ở chính nó để có ý
niệm về hiện thực của siêu việt? –And if so; what valid process of reasoning can
possibly lead itself to the conception of a transcendent reality? Để lý giải về
không gian siêu hình, nghe qua như có liên đới tới khoa học không gian, nhưng; ở
đây chúng ta đưa dẫn nó vào lý lẽ triết học để nhận ra đâu là siêu hình và đâu
là không siêu hình trong tiến trình của cảm thức. Thí dụ: N+H= N. H+T= H.
T+H=T. Đó là phân trình lũy thừa, bình phương theo dạng của kỹ hà học (mathamatics).Giải
từ phương trình sang ngữ ngôn:
N: Nhạc sĩ. H: Họa
sĩ, T: Thi sĩ. Tựu chung; bình phương trên nó trở về căn số của nó là một không có hai. Dạng thức đó là lưỡng duy (duality) thuộc toán học, không thể
thực hiện cho môt hiện thực siêu việt; vô hình chung nó biến vào dạng phi siêu
hình; thời tất nhận ra được nghĩa lý của nó và đánh giá được thực hư của siêu hình.
Cả ba nhân sự đang vận hành vào ý niệm siêu hình học như đã nói ở trên là hướng
vào cái vô hạn hữu qua kinh nghiệm, nhưng; thực chất trở về với bản thể của ‘hảo/willing’gần
như là tham vọng hay hiếu kỳ; nghĩa là họ muốn du thân vào thứ siêu-hình-không-gian
để tạo nên dữ kiện chớ không thể ôm đầm lấy nó ngoại trừ là thiên tài (man of
genius). Thế nhưng; trong mỗi con người đều tồn lại cái thứ đó như một nhân chứng
hiện hữu. Thành ra siêu hình không gian là hình ảnh của trừu tượng từ chỗ ‘cọng
thêm’; thời cái đó gọi là siêu-hình-trừu-tượng hay còn gọi siêu-hình-phản-kháng
cho một đòi hỏi vượt thoát, nhưng; vượt thoát tới đích là siêu việt tính hiện
thực.Ngược lại; ở lãnh vực thi ca và văn chương ảo thực của siêu hình là nhu cầu
đòi hỏi để thực hiện vào trí tưởng để thành hình. Thi ca phải sống trong một hiện
hữu bi đát để thành thơ là thi ca vượt thoát. Văn chương là hình ảnh của hiện
thực làm sống lại từ hư cấu sang sống thực để cảm hóa là văn chương vượt thoát,
bởi; hình ảnh chính là đối tượng hiện hữu của trí tuệ để thành hình của siêu hình.
Loại bỏ những gì của siêu hình là phản ảnh
trung thực cái giả tạo của nghệ thuật trong nghệ thuật; chớ không nhất thiết loại
bỏ là khai trừ tuyệt đối, thời tất nó không còn ý niệm lý tưởng hóa cho vấn đề đặc
ra. Chắc chắn rằng từ chỗ dựa vào kết quả của kinh nghiệm và cũng không căn cứ
vào những gì thuộc toán học hoặc khoa học để định lượng mà phải có một sự liên đới
tới sự kiện là tiền đề cơ bản để lập luận không những là gì đều chú ý tới những
đặc tính khác hoặc hiện hữu tồn lưu mà đặc vào đó cơ bản dựa vào kết quả kinh
nghiệm, là tương thức vào dữ kiện như thể giả thuyết (empirical premises); cũng
có thể đó là khẳng định để cho chúng ta chú ý tới, có thể đây là điều không thực
của những gì gọi là kinh nghiệm hay quan sát (non-empirical) như chứng minh vào
những sai lầm của siêu hình. Thực ra trong siêu hình người ta đã bỏ hết công sức
vào đó để miêu tả đúng thực chất cho một hiện hữu mà họ đang sống và hết lòng tận
tụy để phát sinh của cái gọi là vô nghĩa; nhưng nó có nghĩa của nó trong dạng
thức của siêu hình. Trong siêu hình không những chỉ là hình thái tượng trưng mà
còn tỏ rõ một trạng huống khác trong cách diễn tả từ nội dung đến hình thức của
hình ảnh cũng như văn phong; một tác động sống thực để nói đến siêu hình cho sự
lợi ích để phân biệt được siêu việt tính của nó; đấy là điều mà chúng ta phải tạo
ra được sự khác biệt đôi bên giữa ‘năng nỗ’ và ‘yếu lòng’;cảm thức đi theo thời
gian tính là ‘xác quyết sự thật / veriable’. Xác quyết sự thật là cảm xúc mãnh
liệt, nếu; và chỉ nếu, thì sự thật đó có thể là một kết thúc minh xác qua kinh
nghiệm mà thôi. Và chính sự lý này cho thấy ở đó sự thật chân chính hợp lý và vấn
đề theo kinh nghiệm có liên can đến trong việc trao đổi giữa lý thuyết thuộc
triết học và tìm cách bày tỏ hiện tượng khác biệt bằng một lý giải đơn phương.
Nhưng; vấn đề thuộc siêu hình là chú ý tới ‘bản chất’ là loại ra bởi tiêu chỉ của
chúng ta như điều sai trái, giả tạo. –But; the metaphysical question concerning
‘substance’ is ruled out by our criterion as spurious. Điều trị hiện tượng này
là dung thông vào những khi tranh luận giữa những người theo chủ nghĩa hiện thực
(realists) và những người có khuynh hướng lý tưởng (idealists); mới mong tìm thấy
thực chất vai trò của siêu hình; bằng không siêu hình nằm trong lãnh điạ của trừu
tượng không còn hiện thực qua trí tưởng. Sự cớ gì gọi là kinh nghiệm khả thi
(possible) và bất khả thi (impossible) bất
luận những gì đã có, là những gì đưa ra đều liên đới, tương thức vào nhau ấy là
có thể và không có thể có hình ảnh của siêu hình. Nhưng; dẫu là gì vấn đề có
tính chất hư cấu, ảo hóa đều tùy thuộc vào cái sự chuẩn mực nơi ta –the problem
is fictitious according to our criterion. Không có nghĩa là phủ nhận hay đặc vấn
đề cả quyết vào có hay không có siêu hình để rồi từ đó có thể đưa tới cái sự không
đáng quan tâm hoặc không có lợi ích; ngược lại gây thêm phần rắc rối.
Không có nhu cầu
gì cho chúng ta để đưa ra những dẫn chứng có tác động hay có chuẩn mực về nó. Mục
đích là lý giải những gì qua triết học như một chứng cứ nhận thức đơn thuần từ
những gì khác biệt có từ siêu hình mà ra; nếu không thì coi như ngăn ngừa ‘nhũng
lạm’ tư tưởng vào những gì cho là chuẩn mực; bởi sự đề cao lớn lao vào đó như
kiểu cách sùng bái, ngưỡng mộ, quá ‘hay chữ’ mà làm sai lệch tư duy cho một định
nghĩa của siêu hình. Những gì đã biện minh hay lý giải trong những gì thu tóm
thuộc siêu hình đều được khẳng định là thứ vô nghĩa –they are justified in
concluding that all metaphysical assertions are nonsensical . Nhiệm vụ ở nơi ta
là tìm thấy thế nào đã phát sinh ra nó và đã tạo ra những gì ở nó thì may ra đem
lại một lãnh hội mới mẻ hơn, đồng thời làm sáng tỏ nghĩa lý thay vì gọi đó là ‘siêu
hình’ mà siêu hình chỉ là ý niệm tư tưởng trong ý niệm của Hiện-hữu – the
metaphysical concept of Being. Lý cái sự này trở nên nhiêu khê khó đả thông, bởi;
khi nói siêu hình tợ như vấn đề ở chỗ xa vời (beyond questions) đối với nhân thế,
nhưng; nó lại dấy lên một sự lôi cuốn, cám
dỗ, bùng lên từ những vấn đề về Hiện-hữu / Being; thời tất không thể cho đó là
thoát thân trong kinh nghiệm, có thể do từ những dữ kiện khác nhau trong ngữ ngôn
của thi ca hay văn chương qui tụ trong dạng mơ hồ, trừu tượng khó giải mà chỉ
nhận ra nó trong cách hành văn hay vận dụng ngữ ngôn hóa với lời bày tỏ thông
thường như mọi ngữ ngôn thông thường khác. Lý do đó gây tác động mãnh liệt đến
với thi văn nhân, nghĩa là họ muốn vượt thoát qua kinh nghiệm nhưng tư duy và văn
phong không phù hợp với ngữ điệu trong thơ / văn tạo nên một thứ văn chương giả
không thực cho những gì thuộc siêu hình là ở chỗ đó.
Cho nên chi nói đến
siêu hình trong cảm thức sống thực: triết học xác định đó là kinh nghiệm phi thực
thuộc siêu hình trừu tượng hay siêu hình phản kháng có từ một tâm thức bức xúc,
một nội tại bị giao động mà trở nên vô nghĩa (nonsence) trong sáng tạo. Và tợ như
sự đó làm cho họ không đạt chuẩn đã tỏ bày -And similarly that they are are ineligible expressed. Ngặt thay! người làm
văn chương phát sinh những văn-từ không có nghĩa lý trong từng con chữ
(literal); nhất là trường phái tự do trong thi ca. Nhưng nhớ cho: con người siêu
hình (metaphysician) không có ý muốn viết lên cái vô nghĩa mà đưa tới viễn cảnh
khác lạ của thế giới tri nhận (the sensible world is unreal) là không có thực để
thực hiện.
Nếu cứ cho là ‘vô
nghĩa’ để bảo vệ cho một luận đề về siêu hình thì quả là võ đoán tư tưởng mà trở
nên ‘vòng vo tam quốc’ cho một lý giải minh định sự thật của siêu hình, dù rằng;
đặc nó vào vị trí của trừu tượng siêu hình hay phản kháng siêu hình đi nữa; có
thể/may be đi tới cái sự bế tắc, khó giải một cách cụ thể chức năng và nhiệm vụ
của siêu hình. Vậy thì siêu hình là gì? -tất cả gì thuộc siêu hình đều khẳng định
là thứ vô nghĩa / all metaphysical assertions are nonsensical. Thời làm sao đưa
tới một ý thức cũng cố cho siêu hình, huống là nói đến tâm thức siêu việt tính?
-đạt tới siêu việt tính là đạt tới nhu cầu của siêu hình…Trở lại nghĩa lý vô
nghĩa / nonsence rõ ràng nhất trong lãnh vực thi ca, nó chứa toàn phần siêu hình
thể trong đó, bởi; như nói ở trên siêu hình là ‘bóng ma’ là tàn thức trong trí
tuệ, nằm-vùng theo dõi, chờ đợi cho một cơ hội để tấn công, lấn chiếm, tràn ngập,
khống chế để thành hình siêu hình trong dạng thức vượt thoát ngoài tầm xa để thành
thơ hay văn. Văn / thơ vô nghĩa chính là hình thái vượt thoát của siêu hình. Thí
dụ: Bài thơ của Paul Verlaine ‘Pantoum négligé / Quên xỏ vô’ như sau:
Trois petits pâté
Ma chemise brule
Monsieur le cure
n’aime pas les os
Ma cousine est
blode, elle a nom Ursule
Que n’émigrons-nous
vers Les Palaiseaux.
Phỏng dịch:
Ba cái bánh pa-tê
nhỏ
Chiếc áo sơ mi của
tôi cháy
Cha sở không thích
ăn xương
Cô em bạn dì tôi
tóc vàng, nàng tên Ursule
Sao ta lại định
cư ở Les Palaiseaux.
Và; từ đó về sau
có vô số thi ca vô nghĩa bộc phát tràn lan, hầu hết là ngẫu hứng hay biền ngẫu
như trong ca dao Việt Nam
‘Trường đồ nhật
mộ tân du thiểu
Nhất thất xuân hàn
cựu bệnh đa’
(Lời than, đường
đời, bạn bè, bệnh hoạn, cô độc, xuân, lạnh) Một tổng thể của không-gian-siêu-hình.
Hoặc một câu thơ
khác đặc chất trừu-tượng-siêu-hình của Chế Lan Viên:
‘Đường về thu cũ
xa xôi lắm
Mà kẻ đi về chỉ
một tôi’
Nội hai chữ ‘lắm’ và ‘tôi’ là hình ảnh ta thán nhủ lòng; nhưng đầy màu sắc của siêu hình
hiện thực.
Về văn có nhiều
nhà văn viết như tự phát (spontaneous) hay tự động hóa (automatize) để thành một
thứ văn chương không có câu chuyện, không đầu, không đuôi, vô nghĩa. Đấy là tàn
thức đã chứa thứ siêu hình như chờ đợi, như bộc phát, như khai mở cho một vượt
thoát đi từ không gian siêu hình sang hiện thực (thành văn) như trường hợp của
A. Tchekhov và K. Mansfield. Trạng huống xuất thần đó nằm trong ý thức siêu việt
tính (của văn) mà trở thành văn và hợp lý dù đó là thứ ‘les contes fantastique’
cổ tích huyền ảo trừu tượng. Phiá ta có thi văn nhân Bùi Giáng viết thành văn
như: ‘sống là vi vu theo tiết nhịp vần xoay’ ý tứ bình thường mà mang nặng tính
chất không gian siêu hình. Ngần ấy dẫn dụ đủ cho ta tìm thấy chân tướng của siêu
hình. Vậy siêu hình là gì? -Nói theo nhà thơ PTH ‘hết trích dẫn’. Là thế!
Nhưng; đứng trên
phương diện Phật tánh mà nói theo dạng siêu hình thì nó nghiêng hẳn về cái ‘ngã
vị /self / le moi’ tư duy; tàn thức đó nằm trong ý thức Mạt-Na của những gì gọi
chung là tham vọng, hiếu kỳ. Thời tất; sự đó xếp vào hàng ngũ của siêu-hình-phản-kháng
là đòi hỏi cái chưa đạt tới. Hoàn toàn khác hiện thực siêu việt tính. Đúng nghĩa
của siêu hình là Không Sắc nhưng lại Có Sắc bởi; siêu hình đòi hỏi ở ý niệm
hiện thực siêu việt tính –conception of a transcendent reality. Đấy là đích thực
về siêu hình.
Nhưng; chúng ta
phải dung thông với siêu hình để thấy đích thực chủ nghĩa siêu hình là tàn thức
trong dạng ‘ngủ mê’ của vi tính trí tuệ; phải đánh thức nó dậy trong khoảnh khắc
chờ đợi để phát tiết. Thức tỉnh của siêu hình là ngập / overwhelm, để rồi chiếm
cứ cả trí tuệ mới phát sinh ra siêu hình, một thứ siêu hình không sắc, không màu
nhưng lại là một thứ siêu hình hiện thực; điều hành bởi một trí tuệ vượt thoát,
như một chuyển hóa từ không sang có nó tợ như hữu hình mà vô hình hay
ngược lại (Thiên Chúa giáo) và sắc sắc không
không,tức thị không (Phật giáo). Ở hai giáo điều này là nơi dung thông cho
một thứ siêu hình siêu việt tính hiện thực như đã nhận thấy; ngoài ra nó còn là
một thứ giáo lý ẩn tàng.
Thực lòng mà nói;
trong văn học nghệ thuật có một số ít trong văn chương đã bao trùm lớn lao thể
cách giả tạo không thực (falsehoods); có nghĩa là chế biến từ giả sang thật, sự
đó gọi là văn chương tha hóa. Ở đây chúng ta không nói rằng những gì của họ làm
nên là phát kiến hỗn hợp để cấu thành tác phẩm mà chú ý vào những gì đã lồng vào
đó một cái-tôi-khốn-nạn trong bóng mờ của người thường hay khoe cái hay của mình
(pseudo-proposition). Ngay cả việc phê bình hay nhận định văn chương (thơ/văn)
thường chêm vào đó sự hiểu biết của người thông thái; nhưng thực chất lời văn
(words) cho thấy cái ‘pseud’ của nó trong đó.Trên thực tế điều đó rất hiếm chỉ
có những con người chuộng cái ‘hảo / willing’ là thứ siêu hình hư không; nó không
ăn nhập vào đâu, nó chỉ đến trong chốc lát và tan biến; ngay cả lời trăn trối
cuối cùng trước khi chết vẫn không đắp đổi nổi. Những văn thi nhân như thế chỉ đi
trên lối mòn (pathway) xưa cũ mà thôi, bởi; nó vắng đi biểu hiện của một sự sống
đơn điệu (a humdrum life) trong tác phẩm của họ, mà chỉ để lại ở đó một chất liệu
nhỏ nhặt trên hành lang thuộc siêu hình; thoạt kỳ thủy tưởng như là thực và hợp
lý; ngược lại nhồi vào đó một ít giá trị thẩm mỹ và đạo đức, khác gì lấy vải thưa
che mắt thánh. Sự cớ này đã bôi xóa nét đặc thù mang tính chất siêu hình học
trong văn chương.
Trên thực tế chúng
ta quan tâm đến là chú ý vào cái thực trong tâm hồn của siêu hình. Vậy thì cái
gì là quan trọng đến với chúng ta để thực hiện một cách rốt ráo: -một siêu hình
hiện thực hóa cho dù những gì thốt ra (utterances) về siêu hình là điều họ ra sức
lý giải một thứ văn chương điên rồ và mất cảm tính. Vậy thì từ rày về sau; chúng
ta chủ động để đánh giá những gì cơ bản thuộc triết lý là tìm kiếm lại những gì
liên quan tới nó; dù chẳng vinh quang gì đối với siêu hình mà cốt đưa tới những
nhận định khách quan; đánh giá sai lầm khi xử sự nó, đồng thời lãnh hội đúng ngữ
ngôn mà chúng ta thường gọi tới như một từ ngữ thẩm mỹ dùng để trang điểm bộ mặt
văn chương cho thêm phần hào hứng mà thôi ./.
VÕ CÔNG LIÊM (ca.ab.yyc. lễ Phụcsinh 1/ 4/ 2018)
TRANH VẼ: ‘Phong cảnh với Chủ nhật Phục sinh /
Landscape with Easter-Sunday’ Khổ 12” X 16” Trên giấy cứng. Acrylic+Tàn
nhang+Than+ India-ink. Vcl# 142018.
Tranh vẽ: võcôngliêm
PHONG CẢNH Với CHỦ NHẬT PHỤC SINH /
LANDSCAPE With EASTER-SUNDAY
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét