MỘT BUỔI SÁNG Ở HIÊN NHÀ…

Tạp Bút

MANG VIÊN LONG

       Nhân những ngày gần cuối tháng Chạp, tôi đã có một chuyến “đi xa” vào Tuy Hòa, để thăm Thầy, thăm bạn, và học trò cũ của “một thời để nhớ”! Chuyến đi nầy “không giống” những lần ghé Tuy Hòa vội vã của những tháng năm lưu lạc, lao đao cũ: Tôi đã có hẹn với Thầy Thiện Đạo vào để dự lễ Phật Thành đạo ở chùa Phi Lai, với bạn văn, đồng nghiệp, và với học trò cũ trước khi Tết đến! Những chuyến ra đi bất chợt không hề hứa hẹn trong nỗi bất hạnh bất an thường trực của một thời, đã tạm yên vắng!

       Tôi xin ghi lại “đôi điều” về một buổi sáng sớm an lành, hạnh phúc ở hiên nhà anh Trần Huiền Ân, hẻm 20/3 Chu Mạnh Trinh – nơi tôi vẫn thường “dừng chân” đầu tiên khi đến Tuy Hòa từ nhiều chục năm nay; như để lưu giữ một kỷ niệm.

      Mặc dầu đã thân quen anh và gia đình từ năm 1967, đã sống gần gũi anh như một người thân, gặp nhau chia sẻ tâm sự nhiều lần, nhưng tôi chưa “đủ duyên” để ghi lại một kỷ niệm nào – lý do: cứ lần lữa hẹn, nhất là viết về một nhà thơ, nhà văn, nhà nghiên cứu – biên khảo đã có trên 50 năm cầm bút thì không thể dễ dàng chút nào. Có rất nhiều điều cần viết về anh, về đời sống cũng như về tác phẩm. Nhưng hôm nay, cảm thấy không thể “chờ đợi” lâu hơn nữa, khi chúng tôi đang cùng có một buổi sớm mai sum hợp ấm áp - tôi xin “ghi vội” đôi điều về anh…

      4 giờ30 giờ sáng, vợ chồng anh đã cùng đi bộ ra ngoài để tập thể dục như mọi ngày, tuy trời đang rất lạnh. Chị hỏi “chú Long có đi không?” tôi cười: “Tôi làm biếng, tập dịch cân kinh ở sân nhà được rồi!”.

      Tôi pha bình trà, chế một gói café G7, ra ngồi ở chiếc bàn thấp đặt sẵn bên góc hiên nhà, nhìn bầu trời Tuy Hòa còn mờ đục hơi sương; đốt một điếu thuốc đầu ngày, như ở hiên nhà mình…

Mang Viên Long: (rót một tách trà, đặt trước mặt anh Trần Huiền Ân ngồi đối diện, cùng bàn): Không gặp lại anh gần một năm, nhưng tôi cảm thấy “sắc diện” anh vẫn không có gì thay đổi lắm; hiện tại anh có bệnh “mãn tính” nào tiềm ẩn có thể làm “cản trở” việc sáng tác của anh không?

Trần Huiền Ấn: (hớp một ngụm trà nhỏ - cười hiền): Tôi theo dõi đề phòng bệnh huyết áp và tiểu đường thôi. Mỗi tuần tự đo kiểm tra ba lần. Mỗi ngày uống một viên điều hòa huyết áp! Tuy vậy Ngõa Huyến – (cậu con bác sĩ ở Saigon) và lũ nhỏ ở gần “kiểm soát”, nhắc nhở tôi kỹ lắm! Chuyện bệnh đau chưa có ảnh hưởng gì nhiều đến việc sáng tác hằng ngày của tôi. Anh biết rồi, tôi đã mổ mắt cườm ba năm, đọc rất rõ – nhưng ngồi để viết không được lâu như xưa! Hình ảnh cứ nhòe và hơi mỏi mắt!

MVL: (cười chia sẻ): Tôi cũng đã mổ mắt như anh biết, cũng “giống”  trường hợp của anh vậy thôi. Nhưng được vậy là cũng vui rồi, đang bước vào tuổi 78 như anh mà hằng năm đều có tác phẩm biên khảo – nghiên cứu dày dặn để tiếp tục giới thiệu với bạn đọc, cống hiến cho Văn học, cũng hiếm đấy! Vậy, hằng ngày anh thường viết vào lúc nào?

THÂ: (ngẫm nghĩ): Thường bắt đầu từ giữa buổi sáng – tức là gần 9 giờ. Xế chiều và buổi tối tiếp tục viết một lúc nữa. Tóm lại, là viết lúc cảm thấy “yên” mà khỏe; chứ không phải “đợi có hứng” như một số người đã nói vậy. (cười) Buổi tối, tôi viết ít thôi…

MVL (nhâm nhi hớp trà): Tôi nhớ một lần ghé thăm tòa soạn Vấn Đề ở 38 Phạm Ngũ Lão, gặp nhà văn Mai Thảo, trong lúc chuyện trò, tôi có hỏi thăm, anh làm công tác biên tập, quan hệ nhiều, nhưng vẫn có nhiều Tác phẩm dày dặn được xuất bản – vậy có lẽ anh thường viết về ban đêm – nhưng anh có vẻ ngạc nhiên, đáp: “Ban đêm thiên hạ nghỉ ngơi, vui chơi, mình “dại” gì ngồi cặm cụi một mình?”. (cười) Khi hoàn cảnh ngặt nghèo không thể ngồi yên ban ngày để viết, tôi chỉ còn thời gian ban đêm. Nhưng từ khi được thư thả, tôi nghiệm thấy lời anh Mai Thảo là có lý…Thật ra, chuyện viết ban ngày hay ban đêm, viết lúc nào – còn tùy ở thói quen và hoàn cảnh của mỗi người, anh nhỉ?

          Tôi nghĩ, anh đã có ròng rã trên 50 năm cầm bút, viết - như một cây bút chuyên nghiệp, thì anh đã có “thói quen” vậy rồi! Nhất là về sau, khi anh chuyên viết biên khảo và nghiên cứu, thì sự cần mẫn và cẩn trọng là hai điều kiện cần ban đầu. Tôi cũng nghĩ như anh, nếu “đợi hứng” để viết một cái truyện (hay một bài tiểu luận, tạp bút) thì có  thể…sẽ rất lâu! Tôi nhớ, đến nay, anh đã xuất bản được 39 tác phẩm – trong đó có 4 tập thơ, 8 tập truyện ngắn, và 27 tập biên khảo – nghiên cứu; vậy thì thời gian nào anh viết đều đặn những bài tạp bút, phiếm đàm – nhàn đàm, cho các báo Tuổi Trẻ, Thanh Niên (…)?

THÂ (cười): Là những lúc tôi chưa có thể tiếp tục viết sách, vì nhiều lý do, nên tự cho mình được thư giãn – nhưng lý do gần gũi là “ có hẹn & bị thúc nhắc”, hay cảm thấy cần ghi nhanh một số ý tưởng mới nào đó, và cũng “đang cần tiền”!

MVL (đốt một điếu thuốc – cười): Vậy là vừa được “thư giãn” vừa có tiền. Có nhiều không anh?

THÂ (do dự): Nếu một tờ (như Tuổi Trẻ) mỗi tháng 2 bài thì có một triệu tám trăm ngàn. Tháng nào có 2 tờ (như Thanh Niên) thì gấp đôi!

MVL: Mỗi bài cần mấy trăm chữ vậy?

THÂ: Bình thường, theo yêu cầu là 900 chữ!

MVL: Có thể hơn chứ, nếu cảm thấy rất cần thiết?

THÂ: Nhưng nếu  thấy quá cần thiết, thì cứ viết thêm, nhưng không được thêm nhiều. Giới hạn của trang báo tập cho mình viết cô đọng, không thể lan man, tùy tiện, nên lâu dần quen. Tôi có “kinh nghiệm”, bôi đỏ những dòng “thừa chữ” trước khi gởi đi. Trang báo dành cho chuyên mục còn chỗ, họ sẽ dùng hết! Còn không, họ sẽ biên tập ngay đoạn mình “bôi đỏ” phòng khi không còn “đất”, cho đỡ mất công người phụ trách, nhất là không để “khó xử” cho đôi bên!

MVL(cười): Tôi nghĩ, cách viết ngắn gọn, cô đọng mà sâu sắc mới lạ, luôn là cách viết tốt nhất cho những bài tiểu luận, tạp bút. Đó là một kinh nghiệm hay! Theo tôi biết,  mỗi dự thảo cho cuốn sách nghiên cứu hay biên khảo thuộc Văn học Dân gian, nếu được Hội chấp thuận – sẽ được tài trợ để hoàn thành. Vậy số tiền nầy có nhiều không? Mỗi năm anh nhận được tài trợ cho mấy cuốn?

THÂ (đưa tách trà lên, chậm rải hớp từng ngụm): Tôi không để ý lắm đến chuyện “nhiều hay ít”; nhưng sự hổ trợ đã thật sự giúp cho tác giả có điều kiện hơn, để hoàn thành tác phẩm đúng thời gian. Viết biên khảo – nghiên cứu cần nhiều tư liệu, cần điền dã tại chỗ để thu thập tư liệu mới, ghi ảnh v v v.  Số tiền hổ trợ nầy còn rất khiêm tốn, nhưng còn tùy từng năm, tùy tác phẩm; tôi nhận mỗi công trình như vậy từ 10 triệu đến 15 triệu! (dừng một chút). Ngoài khoản tài trợ, khi sách được xuất bản, cũng được chi trả nhuận bút. Nhưng chỉ được nhận 2 cuốn sách biếu thôi!

MVL (cười lớn): Như vậy họ nghĩ, tác giả chỉ có 1 người bạn sao?

THÂ (cười, đồng cảm): Nếu nhiều bạn, cần sách để tặng, thì tác giả phải “mua” thêm thôi! Quy định xưa nay vậy rồi. Có cuốn, tôi phải mua thêm trên mười tập…

MVL (nhìn lơ đãng ra khoảng sân nhỏ, yên vắng): Anh “cảm thấy” thế nào với tình trạng sinh hoạt phê bình hay “điểm sách” hiện nay?

THÂ (ưu tư) : Tôi nhận thấy những bài viết thuộc lãnh vực nầy đều có thể nằm một trong ba trường hợp: 1/ Để thù tạc, khen tặng lẫn nhau. 2/ Để “trù dập”, chơi nhau. 3/ Để “chiếu lệ” hay lấp đầy trang báo…

MVL (chia sẻ) : Tôi rất đồng cảm với anh về “cảm nhận” chân tình nầy! Trong một bài viết ngắn về tình trạng “phê bình văn học” được viết khá lâu, tôi cũng đã có “tâm sự” đôi điều như vậy; chúng ta cũng chỉ mong cho sinh hoạt VHNT được trong sáng, tiến bộ, nghiêm túc – đúng như yêu cầu, nhiệm vụ của nó. Có như vậy, trước hết, bài viết mới có giá trị trung thực, được tất cả tin tưởng, trong công việc “hướng dẫn” dư luận; và sau đó mới hoàn thành được thiên chức là “nâng cao”, làm phong phú cho sinh hoạt văn học nói chung trong tương lai…Tôi nghĩ, sự thiếu vô tư, thiếu công bình, hay thiển cận, phân biệt và nhất là nạn “phe nhóm” cục bộ, luôn luôn làm cản trở cho  sự phát triển của Văn học, và “gây tác hại” cho tác giả không ít ở hiện tại cũng như ở tương lai…

THÂ (nâng tách trà, uống một ngụm nhỏ - khẽ cười): Muốn đổi thay “nếp cũ” cũng không thể dễ dàng…

MVL (đốt một điếu thuốc, cười vui vẻ): Thôi, xin “tạm gác” “chuyện dài” nầy lại; tôi có một điều rất “nóng lòng” muốn biết là: Sang năm mới, 2015 - anh có dự định gì, gọi là “dài hơi” cho một tác phẩm mới không?

THÂ ( khẻ cười - giọng từ tốn): Tôi đã và đang chuẩn bị cho Tác phẩm mới của năm 2015: Tập biên khảo “Phong Tục & Tập Quán – Chung và Riêng”. Mấy tháng qua, tôi đã đọc 200 quyển sách, 200 tờ tuần báo tập chí, 210 số báo Nam Phong…Tôi đã làm sẵn “phiếu ghi” chi tiết cần thiết, hệ thống từng phần theo đề cương, để khi khởi viết, không mất thời gian, mà sự “trích dẫn” sẽ được ghi chú rõ ràng nguồn đầy đủ…

MVL: Sự chuẩn bị cẩn trọng như vậy sẽ rất có lợi cho người đọc, nhưng có lẽ những “phiếu ghi” nhọc công ấy sẽ rất nhiều?

THÂ: Tôi còn đọc tiếp và làm “phiếu ghi” đến hết tháng 3 năm 2015 với số sách báo tư liệu còn lại…(cười) Hiện tại, những phiếu ghi đã…cao gần 2 tấc!

MVL : Tôi sẽ rất hân hạnh được đón đọc tác phẩm quan trọng ấy! Bây giờ, xin được hỏi thăm thêm “đôi chút” về anh và gia đình: Tôi được biết anh nghỉ hẳn công tác rất sớm vì một “sự cố” không ra gì; vậy từ năm 1984, anh sinh hoạt như thế nào để có thu nhập ổn định cho gia đình? Để lo cho các con ăn học đến nơi đến chốn - tất cả đều được trưởng thành tốt đẹp như hôm nay?

THÂ (khẽ cười, do dự): Những năm tháng đầu dĩ nhiên là rất vất vã, bởi gia đình từ trước & sau 75 chỉ có tiền lương “ba cọc ba đồng” hằng tháng thôi, không có thu nhập gì thêm, cũng không có “của để”! Ngoài đồng lương giáo viên của vợ tôi lúc ấy rất thấp, gọi là “ổn định”; còn tôi hành nghề “tự do”, thu nhập mỗi thứ một ít – như anh đã biết!

MVL (đốt một điếu thuốc): Cái thời “điêu đứng” của anh em mình dường như cũng đang dần qua – hiện tại gia đình anh sinh hoạt thế nào?

THÂ:  Ngoài tiền lương hưu ổn định của vợ tôi, mỗi tháng gần 3 triệu đồng (vì chế độ tiền lương hưu năm 1993 quy định vậy) – phần tôi, thu nhập trung bình, mỗi năm khoảng 40 triệu. (tính cả tiền hổ trợ sáng tác/ nhuận bút/ giải thưởng…).

MVL (cười): Tôi “nghe nói”, cả 6 đứa con của anh chị  (2 gái và 4 trai) đều thành đạt, có đời sống sung túc, vững vàng – như vậy, chúng có “hổ trợ” gì thêm?

THÂ (cười chia sẻ): Dĩ nhiên là có – khi mình cần! Anh biết đấy, Doanh (cô con gái thứ) ở trong sân khu nhà tôi. Đúa con trai út vừa mua thêm nhà sát cạnh. Còn hai đứa (gái đầu và trưởng nam) cũng ở trong thành phố nầy; chỉ có 2 đứa đang làm việc ở Saigon. Chúng luôn về thăm nhà, sẵn sàng sẻ chia với gia đình!

MVL (hút một hơi thuốc dài): Tôi xin chia vui với anh chị và gia đình. Phật trời không bao giờ phụ người có lòng chân thành với đời, và có Tâm kiên dịnh, vượt khó – để tiếp tục sống có ích…Cầu chúc tất cả chúng ta an vui!

Tuy Hòa, những ngày cuối năm

  26 tháng 01 năm 2015

(Mồng 7 tháng Chạp – Giáp Ngọ)