Ảnh Lê Hoàng

Dia coc Bach Dang

điạ cọc Bạch Đằng

phụ lục thời Nguyên Minh

tạp văn * chuvươngmiện

*

Hai ngừơì trung niên , không phân rõ là nhà quê hay quan võ , đi thuyền từ bến đò Rừng phiá Quảng Yên , qua Thuỷ Nguyên ,lên bộ  rồi ngươì trước kẻ sau , không đi thẳng lên huyện núi Đèo [ Dẹo ] cách khoảng mươi cây số , mà rẽ về lối tắt bên phải đi vào làng Trúc động và Mai Động  ,

cách sông Bạch Đằng chừng non cây số , cách làng Phục Lễ , Phả lễ ba cây số , hai người nhìn ngắm , hai bên đuờng quê  , một bên đuờng trồng toàn là trúc tầm vồng , cây thẳng đuột , ruột đặc , gọi là làng Trúc động , còn bên cạnh trồng toàn là cây bương lồ ồ nên gọi là làng Mai động , trúc  bương mọc khít khao làm hàng rào vườn nhà , rất kín đáo muốn vào nhà là phải đi qua ngõ , ngừơi cao hơn móc trong tuí áo ra một tờ giấy nhỏ , đọc qua loa rồi như tình cờ rẽ vào một nhà bên làng Trúc động , trước sân thấy có hai cha con , đang ngồi đan lươí cá , ngươì cha vào khoảng bốn chục , ngươì con vào khoảng hai chục , thấy có nguời lạ vào nhà , nguời cha dừng tay  đứng lên hỏi khách :

-Thưa hai tôn ông , ghé làng chài thăm ? có diều chi ? cần dậy bảo?

Nguơì cao noí :

-Chả dấu gì Bác , chúng tôi nhàn rỗi , không có việc chi ? nghe đâu làng này ngày xưa sứ quân Đỗ cảnh Thạc có lập một cơ ngơi , để về hưu dưỡng , và nghe đâu hậu duệ cuả ngài còn truyền cho tới bây giờ ? nên nhân tiện có công chuyện đi ngang qua đây ghé  kính viếng thăm và thắp nén vài nén nhang để hiếu kính sứ quân , để tỏ rõ tấm lòng cuả kẻ hậu bối?

Ngừơì chủ nhà bèn chắp tay xá hai ngừơi :

-Đa tạ , hai tôn ông có lòng ghé thăm , vậy xin hai tôn ông theo kẻ dân giã này vào viếng miếu tổ tiên cuả chúng tôi ?

nguời con trai làng chài đi trước , quét tước sơ sài phiá trong và ngoài miếu , còn nguời cha thì thắp nhang  đưa cho hai nguời trung niên ,  chỉ có nguời cao là đứng vái bốn vái , còn ngừơi đứng sau chỉ chắp hai tay mà thôi , nguời cao khấn :

-Bổn tướng là Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn , vì công vụ nên ghé kính thăm sứ quân , nếu anh linh còn đây , khí thiêng sông nuí còn đó , mong sứ quân hiển linh chỉ bảo cho bổn vương  đôi điều , giữ nuớc và cưú nước ?

*

Trên chiếc phản gỗ lim , ba nguời ngồi uống nưóc vối , hút thuốc lào , nguời con cuả chủ nhà thì lo bắt gà làm thịt , ở duới bếp, ngừơì cao noí:

-Vậy , Huynh là hậu duệ cuả sứ quân họ Đỗ ?

-Dạ thưa cũng trên ba trăm năm rồi , thấm thoát cũng  muời mấy đời rồi , cha truyền con nối làm nghề chài lưới độ nhật sống cho qua ngày ?

-Thực ra , hôm trưóc có nằm mộng thấy sứ quân , và sứ quân có dậy như sau , suy nghĩ làm gì cho nó tổn sức , cứ đến làng trúc động gần bến đò rừng ngay bờ sông bạch đằng ,noí vài câu là hậu duệ cuả ta là họ chu toàn cho ? hôm nay ta và phó tướng Nguyễn Khoái  đi lo công vụ chiến sự tơí đây , trời xui đất khiến tìm ngay đúng chỗ , xin cứ thực tình , nghĩ sao noí vậy , hoặc có tài làm tưóng điều quân , thì bổn vương sẵn sàng  giao phó rồi sẽ đệ đạt lên đức vua sau ? vậy bây giờ ý kiến cuả huynh ra sao ? xin cứ tự tiện bộc bạch , khỏỉ cần thưa gưỉ gì cả ?

*

Kính xin phép Đại Vương , đây chẳng qua là muá riù qua mắt thợ , nghe được thì không noí làm gì ? mà không nghe đuợc kính mong Đại Vuơng vì đại cuộc mà bỏ qua cho ? Vấn đế chiến thuật chiến luợc ở đây mấu chốt là sông Bạch Đằng , sông này do sông Đuống , sông Luộc , sông Thái Bình , sông Lục nam , sông Giá tạo thành , nên có nơi gọi là Lục đâù  giang , [tức là sông sáu nhánh] đoạn chính bắt đầu nửa quận Thuỷ Nguyên  , sông chẩy giữa dẫy nuí Tràng Kênh và đất liền , đuợc sáu cây số thì đến ngã ba sông Chanh , đoạn này ngay bến đò rừng [ trên bến sông có một rừng cây cổ xưa mọc toàn là gỗ lim ] qua đoạn naỳ là sông Chanh , chảy dọc theo làng Khê Chanh Yên Hưng , bên kia sông là Tổng Hà Nam Phong Cốc , đi khoảng  mươi cây số nữa là tới Vân hải [ Vân Đồn ] rồi đến vịnh Hạ Long . Đi vòng theo chân nuí Tràng Kênh phiá bên tay trái , thì về tỉnh Hải Dương , Vạn Kiếp , [Bình Than ] vị trí chiến lược cuả sông Bạch Đằng chỉ gói gọn trong khoảng chin cây số này mà thôi ? đặc điểm cuả sông là như sau :

-mực nứớc bình thường khi nuớc thấp nhất từ đáy đến mặt nước đo đuợc là 26 m

-khi thuỷ triều lên , mặt nuớc đến đáy chỉ đo đuợc là 30 m ,mà thôi .

-biên độ cuả nuớc là 4m .

-có nghiã là bất di bất dịch chỉ có 4 m mà thôi .

-Dẫy nuí Tràng kênh chạy song song bên tả ngạn sông Bạch Đằng là dẫy nuí đá vôi, gặp ngày nắng , mây trắng trên bầu trời , phản chiếu xuống lòng sông , và triền nuí đá vôi , trắng xoá , làm cho lòng sông trắng xoá , như giòng sông bạc [ nên gọị là Bạch đằng Giang hoặc Bạc đầu Giang ] .Từ đoạn sông Giá chẩy qua làng Bính Động , qua điạ phận làng Dáng Động , là đầu nguồn cuả Bạch Đằng , ngay đoạn đầu dẫy Tràng kênh có một đoạn dân gian goị nôm na là khúc sông ruột lợn , [ hoặc ruột dê ]

đoạn này chẩy quanh co , trên mặt đất thì gần , mà duới sông thì xa , lòng sông rất hẹp, chiều ngang sông  khoảng 200 là cùng , đoạn này thể dùng làm chiến trường đuợc , chặn một đầu sông , bằng cách cho chìm thuyền vài chiếc , để chặn thuyền địch , bè chở chất  dẫn chaý vài chục chiếc  , chờ sẵn trên cạn  , thuyền địch tới là nhào ra đốt .

đi khoảng 4 cây số nưã là ngay ngã ba sông Chanh , bên trái  là đỉnh nuí cao nhất cuả rặng Tràng kênh [ là đỉnh U bò] cao hơn ngàn thước , chỗ này dùng để chỉ huy rất tốt , ngay dươi chân nuí U bò là ghềnh Cốc , đoạn này nuớc cao đo đuợc 4m rươĩ , nuớc xuống thấp đo đựợc nửa mét,

đoạn này dùng làm chiến trường đuợc , dùng cọc gỗ lim , đầu bịt sắt , dài 1m 20 đóng xuống mặt ghềnh nửa thước , độ cao nhô lên khoảng 7 tấc , có công dụng làm nghiêng chiến thuyền cuả địch , dụ cho thuyền địch vào chỗ ghềnh rồi dồn hết lực lượng thuỷ binh bao vây , chờ thuỷ triều rút xuống là thuyền địch mắc cạn .

Ngay ngã ba sông Chanh cũng vậy , chốn này gần với làng Mai Động và Trúc động , bên phiá bờ sông Chanh cạn , thì cho đóng cọc gỗ lim 0m70 dọc theo triền sông từ làng Yên Giang cho đến hết làng Khê Chanh , để giặc nhìn thấy cọc bịt sắt nhô lên , không dám đổ bộ lên , và ghềnh sông Chanh cũng y như ghềnh Cốc vậy , làm y như nhau ,

Chiến luợc thì như vậy , nhưng còn chiến thuật thời như sau :

-Cho một Vệ Uý với số quân cơ bản là 300 binh sĩ lục quân làm Tán Tương quân vụ , toàn quyền điều động quân ba tỉnh Quảng yên , Hải duơng và kiến An gồm 600 quân bộ nữa , tất cả là 900 quân bộ đặc  trách  biên giới ba tỉnh , giặc chạy lên khỏỉ mặt nước thì giải quyết , phiá sông nuớc , xin cử một phó Đô Thống tư lệnh kèm theo khoảng 30 chiến thuyền , mỗi chiến thuyền khoảng 22  thuỷ quân thiện chiến , bốn làng Dáng động , Bính động , Trúc Động , Mai Động tham gia mỗi làng 100 dân quân , chuyên mặt thuỷ , là làm bè , dẫn bè chưá chất dẫn lửa dồn vào thuyền địch , Tất cả mọi chiến phí , chiến cụ và chiến dụng , dân có đuợc bao nhiêu thì đóng góp , còn thiếu thì triều đình lo ?

*

Đây là những lời chân tình , chỉ nóí đuợc có bấy nhiêu mà thôi ? Vuơng gia nghe qua , và tuỳ ý cuả ngài qyết định .

Hưng dạo Vuơng tiếp lời:

-Bàn hay quá đi chứ ? Bổn Vuơng hoàn toàn đồng ý trên nguyên tắc , Nhưng hiện tại , quânThát Đát đang mở quá nhiều mặt trận trên toàn lãnh thổ , tướng lãnh cũng không đuợc nhiều cho lắm ,vậy xin Hậu duệ cuả Đỗ sứ quân , nhận cho một chức hàm Tham tuớng [tham tán quân vụ ]cho Thượng tuớng Nguyễn Khoái đặc trách mặt trận sông Bạch đằng , phiá trên Vạn Kiếp  thuộc Hải Duơng thì đã có binh thuyền cuả tướng Phạm Ngũ Lão chặn , phiá ngoài khơi Vân Đồn đã có binh thuyền cuả Nhân huệ Vuơng Trần Khánh Dư lo , phần bổn Vuơng còn mặt bộ là phiá ải Chi Lăng , Đồng quan nữa , cứ giải quyết xong cuộc chiến này ? hậu duệ cuả Đỗ sứ quân muốn làm quan thật cũng đuợc ,mà muốn làm dân dã bổn vương cũng không ép.

Tài liệu tham khảo:

-Ba lần thắng Mông Nguyên cuả Giáo sư Trần Văn Tấn và giaó sư Hà Thị Tâm .[sách giaó khoa] .

-gia phả hậu duệ họ Đỗ làng Trúc Động .

-gia phả hậu duệ họ Đinh là Phục Lễ .

chuvươngmiện