NHỮNG TÊN PHÙ THỦY VÀ
MÙA XUÂN TRONG ẢO TƯỞNG
LÊ ĐỨC VINH
Cuộc sống, nhất là cuộc sống hôm nay, không có quyền phép.
Cuộc sống nào, ở đâu, cũng bắt đầu từ hình hài được tạo dựng bởi số phận con
người. Bởi số phận của một giống sinh động đặc biệt trên mặt địa cầu. Cuộc sống
dù có đặc thù, nhưng tựu trung những gặp gỡ lớn lao cay đắng hay hân hoan vẫn
phải được gặp nhau trên cùng một cõi đời, trên cùng một trái đất. Tôi muốn nói
cuộc sống, ước mơ có thay đổi thực nhưng thực tại vẫn nguyên vẹn là miền đất
chung cho hết thảy. Là nấm mồ chôn giữ mọi người.
Không ai trong chúng tacó thể dùng quyền phép để bảo rằng, sẽ có riêng cho chính mình một vũ trụ, nhất là khi vũ trụ huyễn hoặc cá biệt ngông nghênh đó ép mọi người phải nhìn nhận.
Không ai trong chúng tacó thể dùng quyền phép để bảo rằng, sẽ có riêng cho chính mình một vũ trụ, nhất là khi vũ trụ huyễn hoặc cá biệt ngông nghênh đó ép mọi người phải nhìn nhận.
Trong phần đất Quê Hương của chúng ta đã oan nghiệt đưa đẩy
tất cả đi vào như cùng một số phận cơ cực. Cùng một đời sống bi thiết của những
xâu xé tiếp tục diễn ra hết đời này chưa yên tới đời khác lận đận. Do đó, trong
Quê Hương chúng ta chẳng có cái gì thực hơn là đời người khốn đốn, đời người
kềm chế, đời ngục tù . Cố gắng chung của chúng ta, dĩ nhiên là làm cho cuộc đời
đó hi vọng hơn, yên ấm hơn, hạnh phục hơn. Vấn đề nghĩ thực rõ ràng, nhưng chúng
ta chắc không khỏi chủ xót bởi ngày ngày, tháng tháng, năm năm, vẫn bị những ảo
tưởng hời hợt ngu muội của một thiểu số có đời vương giả, có đời nông cạn, có
đời lập dị, có đời huênh hoang quanh quẩn lè nhà bên tai. Tôi gọi chung những
bọn người cứ ngỡ rằng chính họ là hạng người có đủ quyền phép tạo lập cuộc sống
thiên đường (nhưng thiên đường không bao giờcó thực), là những tên phù thủy.
Những tên phù thủy có rất nhiều, trên mọi lĩnh vực trong cuộc
sống chúng ta, nhưng ở đây, tôi xin nói tới những tên phù thủy đang múa may ảnh
hưởng trong sinh hoạt Văn Học Nghệ Thuật nước nhà.
Bắt đầu tư tưởng nghĩ thần thánh nói trên, bọn chúng mang
theo bên lưng một mớ những bảo vật quyền phép lạ lùng để làm đây kiêu hãnh rẻ
tiền vô ích. Chúng ta có thể nhận ra dễ dàng trong mớ lộn xộn những quyền phép
đó có nỗi tham lam, có lòng tự đại, có sự ôm đồm lố bịch, và có cả những ước mơ
kỳ quặc vô lý nữa. Từ mớ hành trang đó
họ hăm hở vênh váo bước vào đời có, đã chẳng giúp ích gì cho chính chúng rồi
huống hồ bảo rằng tạo lập, gây dựng cho tất cả. Không có gì phí phạm cuộc
sốnghơn là chạy theo việc làm phù thủy biến hóa dị dợm đó. Vậy mà đã lâu, lại
có thêm những tên phù thủy kỳ quái như thế cứ trân tráo xuất hiện. Cứ nghênh
ngang phóng nọc độc ô uế vào cuộc sống vốn dĩđã nhục nhằn, ngơ ngác.
Đã đên lúc vì hy vọng tha thiết chung, chúng ta không thểcứ
làm ngơ cho bọn chúng tự do làm u ám Quê Hương, làm loangmờ trí óc mọi người
bằng những gì chúng viết, chúng tuyên bố, chúng cổ súy. Đọc những gì chúng đã
viết xưa nay, không ai mà không thấy quỷ quái, kỳ dị, xa lạ không ăn nhập gìvới
cuộc đời trôinởi của hết thảy . Vốn thu nhỏ trong cái ốc kiêu hãnh, ngu si,
chúng không thể nhìn xa hơn cái bề ngoài kênh kiệu, góp nhặt, yếu hèn đó. Vậy
mà ch1ung ta đã thấy, chúng đã nhân danh tất cả mà để càng lúc càng làm đen tối
những hi vọngđang ầm ĩ sôi nổi trong chúng ta.
Nhìn tận mặt được như thế, chúng ta sẽ không bao giờ lầm lẫn,
bị dối trá, hay ngạc nhiên khi chúng ta tìm kiếm chỉ thấy ở chúng những điều gì
tách biệt, xa rời, ngụy tạo, thần thánh một cách sượng sùng. Với những khung
cảnh lộng lẫy (hay bi thiết kiểu của màn ảo thuật), chúng đặt bày những nhân
vật mơ hồ, dị dợm, trân tráocùng nhau làm tình, cùng nhau đau khổ,cùng nhau
phẩn nộ,cùng nhau nguyền rủa, cùng nhau v,v… Tôi có ý định trích dẫnhững
điềunày với các bạn nhưng thấy làm vậy thực hư vô ích, vô tình đòng lão với chúng,
do đó, tôi nghĩ, tất cả đãđọc, đãhằng lưu tâm tới Văn Học Nghệ Thuật chắc hẳn
đã thấy nhiều, và thấy rõ hơn tôi. Trong một dịp khác thuận tiện, tôi s4 xin đề
cập riêng rẽvới những lời mạt sát sít sao, nếu bọn chúng vẫn cứ ngoan cốlàm
bẩn, làm xáo trộn, làm cái tro hề phù phép của chúng nữa.
Để che đậy cho cái dáng dấp kỳ quái cuảtên phù thủy cao lênh
khênh khập khiển lập lòa áo đỏ mũ cao gậy dài hài ngũ sắc, chúng dùng mộtl ớp
vỏ thực tinh vi. Nhưng rồi lớp vỏ cũng không lừa đảo được ai lâu dài, cũng không
thểlà hang động bất khả xâm phạm vĩnh viễn; chúng đã ló ngay sự ngụy tạo, giả
trá đó trongchính những lòi v8an hoa bướm gió trăng, cọng với chúgt ít triết lý
ở các lóp Trung học hay Đại học cóp nhặt, học lại, đãcũ mèn từđời nào mà vẫn
chưa tiêuhóa để lời lẽ thêm sâu kín, bí ẩn, hầu dễ bề lánh mặtđềcao ngôi vị phù
thủy, hướng dẫn củachúng.
Tôi đã cố tóm tắt để chỉ nói lên một vài điều đại cương, với
sự đặt ra một vấn đềvì tin tưởng vững chắc rằng phán quyết chuntg cuộc sẽ làm
sáng tỏ. những tên phù thủy tay ma phù phép s4không thểcòn bóng dán nữa trong
cuộc sống chúng tasau nay, bởi như tôi đã nói ở trên, cuộc sống, nhất là cuộc
sốnghôm nay không hềcó quyền phép.
Trong bài di64n văn thuyết trình về “Văn nghệ sĩ với Hiện Đại” đọc tại Viện Đại học Upsal, Thụy Điển,
Albert Camus đã đưa ra mộtnhận xét thực đúng: “Nghệ thuật lầnbước giữa hai vực thẳm: Một ên la phù phiếm, một bên là
tuyên truyền. Trên đỉnh cheo leo là con đường đi của mỗi bước chân ngh65 sĩ,
mỗi bước tiến là cả một cuộc phiêu lưu, một cuộc mạo hiểm cực độ. Nhưng quyền
Tự Do của Nghệ Thuật nằm trong sự maọhiểmđó, vàchỉ ở trongđó mà thôi”. Chính
những tên phù thủy kia đang lấn bước trên con đường phù phiếM vô tích sự, mà
chúng không hay (hay đã biết mà vẫn đeo đuổi:?). Rồi chắc thân xác chúng cũng sẽ
có ngày biền biệt vô tăm dưới đỉnh cao chót vót đó, bởi sự cô độc và buồn bã.
Dù con người đó sống vào cảnh đời nào, mọi trường hợp thông
cảm, rung động, đau xót hay khoái cảm cũngvẫn là nhịp tim hồi hộp, những hơi
thở đổdồn, những xuyến xao trong đôi mắt nụ cười tiếng khóc. Không thể có sự
thay đổi lố lăng kỳ quái như những nhân vật giả tạo. Vì thế cho nên, trong
mỗisự khám phá, đổimới, phải ở trong gặp gỡ duy nhất nòng cốt này. Một tác phẩm
nổi danh, vẫn là tác phẩm được viết ravới muôn vàn cảm xúc tuyệt diệu, và
truyền thấu được nhữngcảm xúc đó cho tất cả. Muốn truyềnđạt sự cảm thông chảy
nước mắt vì đau khổ (hay hạnh phúc) đó, chắc chắn không phải nhờ ở những điều
quá riêng rẽ, quá triết lý, quákỳ khôi của những tên phù thủy.
Cũng nhân dịp lãnh giải Nobel ngày 14 tháng 12 năm 1957, ông
Alberrt Camus đã tâm sự : “Nghệ sĩ không được quyền sốnglẻ loivới nhữngmơ
mộngcủariêngm ình, mà phải hoàmình vào ucộc sống thực tế phũ phàng chung quanh
với mọi người”. Và ‘Người nghệ sĩ nào hay di64n tảnhững nỗi khô nhục cùng niềm
hạnh phúc thông thường, họ sẽ được mọi người hiểu biết”. Chúng ta viết, giải
bày, cũngchỉ mong có mỗi một sự hiểubiết đó thôi. Viếtđểkhông được chấpnhận sâu
xa, thực lòng, thì chẳngquacũng chỉ là một màn xiếc. Albert Camus đã kếtluận
bài thuyết trình đạon nói về tác phẩm như sau : “Bí quyết của một kiệt tác là
làm cho bộmặt của nâhn loại thêm phong phú và khả kính hơn. Cả ngàn trại an
trí, và cửa sắt nhà tù cũng không thể làm phai mờ được cái bằng chứng vô cùng
cảm động ấyvề phẩmcách con người”> Chúng tahãynhìn lại coi thử, chúng tađã
có baonhiêu người cầm bút với ý thức đứng đắn ấy ? Và trongkho tàng Văn Học
Nghệ Thuật nước ta, có mấy tác phẩm đã làm rực rỡ khuôn mặt của con người với
đầy đủ phẩmcách?
Cũng như những mùa Xuân trước, những tên phù thủy đangmúa may
làm trò cho đến hồi mãn cuộc. Những mùa xuân trong cái ảo tưởng mù mờ, ngu ngơ
cungsxẽ được nói tới giữa mùa Xuân cay đắng củachúng ta. Tôi nghĩ, cho tới lúc
nào những tên phù thủy chịu chết cứng với cái thế côlẽ giam cầmcàng ngày siết chặt
của chúng, thìchúng tamói có được những mùa Xuân như ý …
LÊ
ĐỨC VINH
(Tuy
Hòa, thang12/69)
MỘT TẠP CHÍ
VĂN NGHỆ
TRONG MƠ ƯỚC
Hình như sống trong thời này, cái thời
mà tình yêu thương rung rinh theo những cám dỗ vàng bạc; lẽ luân thường lay
chuyển, vàng võ, mờ mịt trongtiếng đạn bom, đám cháy lớn nhỏ chung quanh; cái
gì tầm thường nhất trong đời sống cũng chỉ giữ im lìm khắc khoải trong mơ ước.
Những hố bom nặng nghìn cân đã đào sẵn để chôn, những cột khói cao ngất trời đã
cuồn cuộn chắn lối: nhưng ước mơ trởi nên xa vời, khó đạt.
Từ những giấc mơ hiền từ được sống
chết ở quê kiểng, mảnh vườn, đến mong muốn khiêm tốn được gần gũi chiu chắt bên
vợ con, họ hàng, cũng là một điều thật
là gian nan, khổ ải mới nuôi giữ được hy vọng. Đó, những ước mơ tầm thường, nhỏ
bé như thế củacon người đã mòn mỏi, vô tgăm; thì nói chi tới8 những giấc mơ
rạng rỡ, to tát. Những giấc mơ cao xa vời vợi. Tôi lại nghĩ rằng, dù cho có
sống cằn cỗi, lao đao, bất hạnh tới đâu, chúng ta cũng không nên tự giết chết
đi những mơ ước trong đời. Có ai cấm chúng ta nói cho nhau nghe những mơ ước
kia, trong một đêm tâm sự? Những tâm sự sẽ nhạt nhẽo, buồn bã biết bao, nếu
chúng tak hông nhìn thấy những mơ ước
của nhau, nếu những ước mơkhông được nói tới bằng giọng sôi nổi, nồng nhiệt của
tuổi thanh niên. Nói ra những ước mơ ở đây, theo tôi, là để được tâm sự. Và
tiếp theo, là một hy vọng cho những ngày sắp tới của tất cả. Xin hãy giữ lấy
những hy vọng, dù thật mong manh, để hơi thở được êm dịu. Để cho mắt còn
mộthướng để trông, cho tim còn một điều mà tha thiết.
Một trong những ước mơ hiện thời ám
ảnh nhiều nhấtcho những người làm văn nghệ trẻ, theo tôi, là một Tạp chí Văn
Nghệ thuật đúng với nghĩa của nó. Vậy một tạp chí trong ước mơ sẽ có mộtt dáng
dấp, cùng chưa đựng những gì? Những điều tôi sắp giải bày sau đây, rất có thể
chỉ được nhìn từ nỗi sôi động được khuấy dậy ở ước mơ của riêng tôi thôi; thế
nhưng, dù tâm sự có nhạt nhẽo torng ước mơ chưa trọn, tôi cũng mong rằng đã nói
ra được một ước mơ. Trong lúc ngồi bó tay một chỗ, từng đêm ngồi thầm trong tối
ngâm thơ giải sầu; giải tỏ được ước mơ, há chẳng phải một niềm hạnh phúc tuyệt
diệu đó ru?
Với niềm hy vọng đó,với ước mơ chưa
một lần đem ra thử tháhc, tôi sẽ bắt đầu kể tới giấcmơ về một Tạp chí Văn nghệ
với những tưởngn ghĩ chân thành của lòng này.
Trước khi đề cập tới giấc mơ (giấc mơ
phải dành cho tàn đêm tâm sự để cùngnhau ngủ vùi êm ái), chúng ta thử lần lượt
đếm lại coi, torng sinh hoạt văn nghệ hiện thời, có một Tạp chí Văn Nghệ nào
khảdĩ đáp ứng đúng ước mongcủa hết thảy với tướng mạo và nhân cách của nó
không? Lẽ dĩ nhiên mỗi người trongchúng ta sẽ trưng ra một ý kiến, bằng cớ, để
bảo rằng chưacó một Tạp chí Văn Nghệnào thực sự đúng như mơ ước. (Chữ mơ ước
tôi dùng trong bài là thứ ước mơ được ngâm giữ, nuôi nấng, hình thành qua rất
nhiều thất vọng, và hiện còn được thử thách). Với một snh hoạt văn nghệ cầm hơi
số lượng tạp chí không đếm quá năm đầu ngón tay, thì làm sao đáp ứng và dung
dương nõi cả một lớp người đang sôi sục trổi dậy, thay đổi? Phải tự ép mình để
chui qua một vài cánh cửa mở hờ nhỏ xíu vướng mắc nhiều e ngại ư? Thu
ngắn những hạt giống đang nẩy mầm xanh tốt để có thể gieo vào mảnh vườn với
nhiều vẻ đài trang mà yên được hay sao.
Không mở lối được bằng một con đường rộng lớn bát ngát, chẳng lẽ chúng ta chịu
ngồi yên, hay quay về với một dĩ vãng chán phèo của những khung troời cũ mờ mơi
sương ,? Tất nhiên những khung trời cũ cũng có rất nhiều lúc gợi lại chút bàng
hoàng. Nhưng lúc này, nhớ những khung trời cũ để mà bàng hoàng thì thật là vô
tích sự. Chưa đến tuổi chúng ta làm côngviệc đó. Tuổi chúng ta là tuổi đi tới,
đi tới mạnh mẽ, đi tới hăng say không ngừng. Nếu có đủ can đảm, nếu đã chuẩn
bị, chúng ta cũng có thể tiến bước mà
không vướng bận một chút hành trang nào của quá khứ, của dĩ vang phai nhòa.
Những thứ hành trang đó nhiều khi chỉ làm nặng vai, thêm mệt mỏi ngăn cách,
khiến chúng ta dễ nằm dọc đường với bao thứ đó lắm.
Những tháng gần đây, nhất là sau khi
thay đổi người chủ trương, tạp chí Quần Chúng không lột bỏ được vẻ gắng gượng,
mà thêm vào đó một dáng dấplạ hơn nữa: nó được sinh ra bởi một lý do ngoài Văn
Nghệ. Có những tạp chí khác có chung một kuôn mặt như thế, đại loại như Đất
nước, Nghiên Cứu Văn Học, Khởi Hành, Cấp Tei61n, Diễn Đàn, Đời, Đối Diện … Tôi không
đề cập tới những tạp chí đó, vì một lý do dễ hiểu: tôi chỉ nói tới những mơ ước
Văn Nghệ. Những gì được khởi đi từ một điểm nào đó ngoài Văn Nghệ đều ngoài
tham vọng của tôi. Và xin.miễn được bàn luận ở đây (Tôi sẽ nói kỹ hơn trong
bài: Giá Trị Của Những Tạp Chí Trong Sinh Hoạt Văn Học Nghệ Thuật).
Tiếp theo những Tạp Chí Văn Nghệ vừa
nêu, chúng ta còn thấy sự có mặt của những tạp chí Văn Nghệ khác:Tờ Vận động và
Mặt Đất. với một hình dáng nghèo nàn, nếu không muốn bảo là tiều tụy, khốn khó
như người chủ trương,, các tờ Vận Động, Mặt Đất không ngoi lên được với nỗi còm
cõi nhiều khi kiểu cách của nó. Đó phải chăng chỉ là một cố gắnggiai đạon ngoài
mong muốn của những người khai sinh ra nó? Bởi vậy nó cũng sẽ tiêu hao dần với
sức vóc không chống đỡ được những cơn gió lốc ào ạt thổi tới từ bốn hướng. Giá
trị cuả tờ Vận Động, Mặt Đất theo tôi, là một giá trị đạo đức. Sự hiện diện của
chúng trong sinh hoạt Văn Nghệ vì vậy cũng là một dấu vết hững hờ của những
bước chân cố đi tới với bao sức lực, phấn đấu của tuổi trẻ, mà thôi.
Bên cạnh, những cố gắng đó, chúng ta
phải ghi nhận việc làm của những tạp chí rải rác ở các tỉnh . Những tờ Trước
Mặt, Cùng Khổ, Việt, Sóng, Ý Thức, Dựng Đất, Nhìn Mặt, Thế Đứng (I) Những tạp
chí này đều có chung một thiếu sót: không quy tụ được đông đảo những người viết
trẻ có chung một hướng nhìn. Chính cũng bởi lẽ không có một đường hướng hoạt
động rõ ràng khả dĩ thích hợp với mọi người cọng tác trong hoàn cảnh phũ phàng
họ đang lẽ loi sống với; cho nên có nhiều tờ đã chết sớm, có nhiều tờ còn chập
choạng bước đi, không có gì vững chắc, mạnh mẽ. Khi những bước đi đó đã làm nản
lòng người tạo dựng ra, và cả những người đón nhận, thì không nên giữ lạinhững
hơi thở đã hụt. Trong cái chết vắng tanh củavài tạp chí loại này, người ta thường
nhớ tới lúc khai sinh ồn ào, khoe trương của nó. Lâu dần, hễ đọc được một trang
quảng cáo, giới thiệu rùm beng nào, người ta lại nghĩ tới cái chết vắng tanh
kia, mà buồn. Nếu tôi khônglầm, những tạp chí nọ chỉ được tung ra bởi lòng nóng
nảy, hối hả, của một vài người, trong mộtl úc nào đó thích chí muốn làm báo.
Như vậy, tờ báo cũng chết đi theo sự èo uột, sớm tàn của những hứng chí bất tử;
bỏ sót những tính toán cần thiết cho việc nuôi dưỡng, bồi đắp. Sinh mà không
dưỡng, để bỏ vào cô nhi viện, viện tế bần, thì thực là môt điều đáng buồn,
thương tâm làm vậy.
Đến đây, nếu bỏ qua những tạp báo
người ta vẫn thường thấy treo nhan nhãn ở các quán sách, hiệu sách, với những
bức hình màu khiêu gợi của những tài tử cải lương, tân nhạc, hay xi nê, v.v…
thì có hơi độc ác. Ở đây, tôi cũng chỉ nhắc tới rồi thôi bởi chúng không là một
tạp chí Văn Nghệ, mà là một tạp báo thương mại. Chúng không igúp ích được gì
cho Văn Nghệ mà là những ghẻ lở, nhỡng xấu xa chung. Về phương diện xã hội,
luân lý, giáo dục, chúng càng trở nên những ung nhọt thối tha tha hồ truyền
nhiễm. Tôi xin nhân đây mở m6ọt cái ngoặc nói với Sở Phối Hợp Nghệ thuật một
lời: phải chăng những Tạp báo đó đã được phối hợp kỹ lưỡng giữa Nghệ Thuật và
…? Nói tới kiểm duyệt khắc khe, trước nhất, hãy đem ra áp dụng cho những loại
báo nhân danh Văn Nghệ để thao túng, lừa đảo, bậy bạ đó cái đã. Nghĩ cho cùng,
một tại Chí Văn Nghệ đưng đắn, có giá trị, có chủ trương, chỉ phản ảnh trung
thực xã hội của nó. Nó là một tấm gương phản ảnh gương mặt của mọi người, ghi vết
lăn trầm của một thời đại. Kiểm duyệt, trước nhất, hãy giúp đỡ những tạp chí
như vậy để mới mong có cơ … phối hợp nghệ thuật, phát triển nghệ thuật cho xứ
sở dươ được phối hợp kỹ lưỡng giữa Nghệ Thuật và …? Nói tới kiểm duyệt khắc
khe, trước nhất, hãy đem ra áp dụng cho những loại báo nhân danh Văn Nghệ để
thao túng, lừa đảo, bậy bạ đó cái đã. Nghĩ cho cùng, một tại Chí Văn Nghệ đưng
đắn, có giá trị, có chủ trương, chỉ phản ảnh trung thực xã hội của nó. Nó là
một tấm gương phản ảnh gương mặt của mọi người, ghi vết lăn trầm của một thời
đại. Kiểm duyệt, trước nhất, hãy giúp đỡ những tạp chí như vậy để mới mong có
cơ … phối hợp nghệ thuật, phát triển nghệ thuật cho xứ sở được. Nếulàm trái lại
với m6ọt vẻ khó chịu trong một cuộc rình rập dấu diếm âm thầm nhất định sẽ tạo
ra nhiều hố sâu giữa người cầm bút, và chính quyền, gầnhơn hết là Bộ Văn Hóa
giáo Dục, Bộ Thông Tin… Cuối cùng, chẳng có ích lợi cho bên nào cả.
Vì lý do bàiviết có giới hạn của trang
báo, và giới hạn cả việc … “phối hợp nghệ thuật” nữa; cho nên tôi xin được quay
về ước mơ một 9dời của tôi, của bạn hữu: Một Tại Chí Văn Nghệ Trong Mơ Ước.
Một Tạp ChíVăn Nghệ trongmơ ước theo
tôi, trước tiên sẽ là nơi mà những người viết trẻ tìm thấy nhiều hơn hết, thích
hợpvới mong mỏi của họ về hình thức, cả nội dung. Một tại chí có khả năng qui
tụ được những người viết có nhiệt thành, có khả năng đi vào đời sống thực sự
của chính họ và đồng loại. Qui tụ được nhiều người, vẫn chưa đủ. Tạp chí đó
phải có một đường lối rõ rệt được quảng bá, chấp nhậnmà không ai thấy bị gò bó,
hẹp hòi. Tạo được một nhóm hoạt động như Tự Lực Văn Đoàn xưa, thì tốt.
Với một ngồi lại gần nhau chặt chẽ như
thế, tạp chí sẽ là tiếng nói trung thực, vàcó quyền thế hơn hếtđể nói vềtuổi
trẻ, quê hương. Ở đó, những tác phẩmVăn Nghệ đúng nghĩa, sẽ được lần lượg igới
thiệu, trước khi in thành sach (Nhà xuất bản do tạp chí này chủ trương). Sở dĩ
tôi nói tới những tác phẩm Văn Nghệ đúng nghĩa, làbởi hiện naqy hầu như các tạp
chí đều cócái lệ nể vì, và xin bài của những người viết được coi như có tiêng
sẵ. Hơn ai hết, chúng tadư biết rằng sự hình thành một tác phẩm không phải một
cái máy. Muốn lúc nào, có lúc đó. Viết hoài, mà không khi nào thấy ngại ngùng,
thiếu thốn, găng gượng được. Do đó, tạp chí Văn Nghệ trong mơ ước không làm
công việc xin xỏ; chỉkêu gọi lòng hợp tác thẳng thắng, vô tư. Người chọn tác
phẩm cho tạp chí khôngcần biết bài đó gởi từ đâu, Huế hay Saigon ,
và do ai viết nên. Tôi cũngđã có dịp bàn chuyện với một vài người đã chủ trương
một tạp chí, họ đều phàn nàn về việc nể người này người nọ, và cũng đôi khi ở
vào trường hợp thiếu thốn bàivở. Nhũng cái kẹt này, dĩ nhiên sẽ chẳng có lợi
lộc gì cho cả người viết lẫn tạp chí đó. Theo tôi, một tác phẩm không có giá
trị thì dầu có được lăng xê đến mấy cũng chỉ phản bội lại cho người viết ra
chúng mà thôi. Vì vậy, tạp chí trong mơ ước sẽ không muốnphải lậplại, hoặc chôn
vùi tác giả, phản bội bạn hữu bằng cách đó. Giữa những tác phẩm chói lọi trong
Tạp Chí, một tác phẩm lấy lệ mà ký tên của một đại văn hào cũng là một điều ngu
muội.
Một người bạn văn già hoạt động đồng
thời với Thế Lữ, Xuân Diệu ngoài Bắc di cư vào Nam, có lúc làm giám đốc có lúc
làm nghị sĩ, có kể cho tôi nghe một chuyện vui đến chảy nước mắt về việc làm
báo của ông ta. Đó là một cuộc gặp gỡ giữa ông và một người ngoại quốc nọ chịu
bỏ tiền tài trợ cho ông làm báo. Không ai không có nỗi lo, chí hướng với người
nào mà chịu hi sinh, giúp đỡ chân thành cho người đó cả. Ở đây, ông bạn văn nọ
cũng hiểu rõ thế, bèn thưa thiệt, giúp đỡ thì cảm ơn, nhưng tạp chí phải được
độc lập. Nghĩa là không chịu sự cố vấn.Văn hóa, Văn học đâu có cố vấn bao giờ ?
Ai dám báo sẽ thông suốt vận mệnh văn hóa của một dân tộc mà làm công việc quân
sư ? Văn hóa của mộtdân tộc không thể uốn nắn theo ý muốn riêng của một số
người được. Cuối cùng ông bạn ngoại quốc tốt bụng nọtừ chối cái lối giúp đỡ mà
chẳng thu lại món lợi nào. Tạp chí Văn nghệ kia cũng chết yểu luôn. Như vậy,
tạp chí Văn Nghệ trongước mơ cũng sẽ sống chết cho sự Độc Lập, Tự Do của những
người cầm bút như thế. Không nhận và chịu một chút chi phối nào có phương hại
đến Nghệ Thuật. Tạp Chí Văn Nghệ trongmơ ước sẽ là noi giải bày trọn vẹn những
ước vọng, suy tư, cuộc sống chung. Đã là con người thì dù Nam
Phác hhọa sơ llược cái chất của một
tạp chí trong mơ ước không thể quên cái dáng dấp của nó. Hình như lúc nào cái
hình thức của một tạp chí trong ước mơ tôi cũng chập chờn quanh quẩn. Nó quyến
rũ, ám ảnh tôiđến mệt đừ. Dĩ nhiên cái quyến rũ ở đây sẽ không phải như cái hối
thúc bậy bạ của những hình bìa của những tạp chí thương mại. Ở những tạp chí
trong mơ ước, tôi muốn có sự góp mặt, phối hợp nghệ thuật (phối hợp thực tình)
giữa một văn phẩm và một họa phẩm. Do đó, rải rác trong tạp chísẽ có nguey6n
một phụ bản giá trị. Ngoài ra, không có cái trò trang trí phụ bản nhì nhằng
bằng một vài bức hình phản nghệ thuật.Kèm theo đó, tạp chí cũng sẽ khôngcó giới
hạn về bộmôn âm nhạc. nhữngbài thơ được phổ nhạc có giá trịđích thực, cũng sẽ
được giới thiệu trong tạp chí đó. Nói tóm , tạpchí phục vụ hoàn toàn cho những
tuyệt đỉnh của cán bộmôn văn nghệ.Cuối cùng, tạpchí sẽ không ghi tên tuổi của
những người cộng tác, dùcó tiếng tăm lẫy lừng xưa nay.Công việc làm của tạp chí
sẽ đem lại giá trị,cùng niềm tin tưởng cho chính nó hơn những cái tên to tác
kia. Giá trị thật mới và niềm tin thật bền vững …
( Tạp chí Hiện
Diện số 2, tháng 12-1970)
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét