LIÊN HÀ TIỀU THƯ

 Truyện Kha Tiệm Ly

 1. Cuồng sĩ họ Cao

 Năm Quang Tự 23 chiến tranh Trung Nhựt bùng nổ (1894). Triều Thanh cực kì hỗn loạn. Bên trong thì quyền thần tranh quyền, thái giám hiếp vua, sơn dã giặc cướp nổi lên như ong, giang sơn bị chia năm xẻ bảy bởi liệt cường xâu xé. Mỗi địa phương thì cường hào ác bá mặc sức vơ vét của tiền. Đời sống nhân dân cực kì bi thảm.

Tại kinh đô, bọn cơ hội thì mua tước bán quyền hoặc làm tay sai cho bọn Nhật để cầu chút  vinh hoa. Lớp trí thức, văn nghệ sĩ, có kẻ hùa theo giặc để an thân, dù đa phần vẫn giữ được sĩ khí, nhưng lại bóp bụng đứng bên lề nhìn vận nước điêu linh, hoặc mượn rượu cho qua ngày tháng.

Tại Ngưu thôn - cách  kinh đô vài trăm dặm- có một người không biết từ đâu đến,  ban ngày thì ra chợ viết mướn với bầu rượu bên mình, thỉnh thoảng mở nắp uống suông. Lúc ngà say, mọi việc đều bỏ, bèn lấy giấy bút làm thơ phú thao thao bất tuyệt, ý tình cao ngất trăng sao, có khi liên tục mấy mươi bài. Ai thích thì tặng cho, còn không thì để mặc bay theo gió cuốn.  Kẻ sĩ trong thôn trầm trồ thán phục, cho là kẻ thất thời; còn bọn thất phu lại bảo là cuồng dại. Chiều về, trước khi chui rút vào cái lều tạm bợ bên miếu Thành Hoàng ở cuối ấp, gã luôn chia sẻ cho Thành Hoàng một ít rượu thịt trong ngày kiếm được; lại thường xuyên bày trước bệ thờ mà chén tạc chén thù với… pho tượng, đến khi say khướt mới thôi!

Một buổi ra chợ, nghe phía bắc bị “giặc lùn” chiếm đóng, gã liên tiếp nốc cạn mấy bầu, tức giận bừng lên mặt, bèn viết liền một mạch “Biên Cương Nộ Khí Phú”, rồi sang sảng đọc lên. Bài phú hào hùng, tràn lòng yêu nước. Hảo hán, sĩ phu đều dừng lại lắng nghe, một lòng thù giặc, tuốt gươm cổ vũ. Có một khách thương hồ, hiếu kì đến xem, bỗng chạy đến quì trước gã:

 - Ôi! Cao ân nhân! Sao ngài lại lưu lạc đến đây!

 Rồi nói cùng mọi người:

- Quí vị ơi! Đây là Cao huyện lệnh Thanh Mai đó! Ngài là Bao Thanh Thiên của huyện tôi!  Chỉ vì ngài hết mực yêu dân mà phải như thế nầy đây!...

 Mọi người sững sờ nhìn nhau.

Ngày đó gã say mèm. Chiều về, đến miếu Thành Hoàng, chỉ pho tượng mà mắng:

-  Ta thấy bá tánh không tệ với ngươi, ngày ngày khói hương nghi ngút, hoa quả đủ đầy. Ta cũng quý ngươi là kẻ có công với xã tắc mà xớt chia phần rượu thịt. Nay biên cương bị giặc hoành hành mà ngươi lại điềm nhiên ngồi đó mà nhìn, chẳng thẹn hay sao? Thật uổng phí nhang đèn thiên hạ và rượu thịt của ta!

Nói xong, dằn mạnh bài phú trên bệ, rồi huơ tay đùa cả hoa quả, lư hương xuống đất. Trước khi đi còn mắng:

 - Hãy xem đi! Như vậy còn nhẹ cho ngươi! Để ta xem khi giặc tràn vào đây, hình tượng của ngươi còn không cho biết!

 Hôm sau, người Ngưu thôn không thấy bóng gã nữa.

 2. Với bọn thư sinh

Đất nước nằm trên miệng hỏa sơn mà kinh đô vẫn ngựa xe nhộn nhịp. Những chốn ăn chơi cũng chật ních người. Tửu điếm nhỏ năm xưa nay cũng sáng sủa hơn. Gã chọn một bàn cuối dãy, gọi rượu uống suông. Như thông lệ, khi rượu tàng tàng, thì chữ  trong người lại tuôn ra ào ạt, phóng bút chẳng ngừng tay. Bên kia, một nhóm thực khách ba nam một nữ - dáng dấp thư hương; cùng nhìn gã, xì xào to nhỏ rồi kéo qua, âm thầm đứng bên gã. Một người cung kính nói:

- Đúng là Cao thám hoa tiên sinh đây rồi! Tiểu sinh nay mới thấy được Thái sơn. Vô cùng vinh hạnh!

Gã nhìn mọi người dè dặt:

- Huynh đệ chắc lầm rồi. Ta chỉ là một hàn sĩ ngông cuồng, nào phải …

- Tiên sinh chớ khiêm nhường nữa! “Biên Cương Nộ Khí Phú” của người bốn biển vang danh, trẻ con cũng thuộc làu làu, huống chi là bọn tiểu sinh thuần việc bút nghiên?

 Một kẻ khác:

- Tiên sinh tánh tình hào phóng, vậy có thể cho phép bọn bất tài nầy được ngồi uống cùng chén rượu được không?

 Cao (từ đây gọi là Cao) cười, nhẹ gật:

- Bốn biển đều là anh em. Các huynh đệ cần gì khách khí như vậy?

Thế là thịt đầy mâm, rượu tràn vò, liên tục chén tạc chén thù. Cao ái ngại:

- Các huynh đệ hôm nay muốn gặp kẻ tầm thường nầy chắc chẳng phải để uống rượu đó chứ? Có gì xin cứ nói thẳng ra thì hơn.

 Như mở cờ trong dạ, một người vừa đưa cho Cao một xấp thủ cảo, vừa nói:

- Chẳng giấu gì tiên sinh. Bọn tiểu sinh từ còn để chỏm đã miệt mài kinh sách. Vắt ruột gan, thi phú cũng được ngàn bài, mà tiếng tăm vẫn chưa ra đầu ngõ! Bèn cùng tâng bốc lẫn nhau, chỉ mong danh thoát ra thiên lý, mà hiệu quả không như mong đợi; lại còn làm trò cười cho thiên hạ! Nay, nếu tiên sinh chịu bỏ chút thời gian viết cho lời bạt, thì bọn tiểu sinh sợ gì tên chẳng vượt chín tầng mây?

 Cao nhận thủ cảo, lật vài trang xem rồi trả lại:

- Rất tiếc ta phải phụ lòng các huynh đệ!

 Cả bọn nhìn nhau, một người nói;

- Nếu tiên sinh thuận ý, thì hằng ngày sẽ có rượu thịt ê hề, áo gấm hài da. Tội tình gì rút trong lều cỏ, uống rượu suông như thế nầy?

 Cao cả giận:

- Với ta mà các ngươi còn đem lợi mà dụ ư? Cũng vì lợi mà bao người đã đánh mất lương tri! Quân tử vì lợi mà hóa tiểu nhân, Hào hán vì lợi mà thành vô lại. Quan vì lợi mà khổ cho muôn nhà; vua vì lợi mà họa cho lê dân trăm họ. Ta đã bỏ quan trường thì thiết gì danh, ham gì lợi, mà các ngươi lại đem ra trao đổi?

Nữ nhân bây giờ mới nói:

 - Nhưng tiên sinh cũng cho biết lý do chứ?

- Hừm!..  Lý do? (chỉ vào thủ cảo). Những thứ nầy là thơ, là văn đó sao?

Thấy cả bọn không vui. Cao nhẹ giọng:

- Người bình văn có lòng tự trọng không thể viết bừa; cũng như kẻ trước tác chớ vì lợi lộc, tiếng tăm mà chẳng từ thủ đoạn! Nhưng đã mấy ai làm được? Hãy xem bọn cầm bút chốn  kinh thành, hằng ngày mặc áo gấm hài thêu, ăn sơn hào hải vị, xuống ngựa lên xe. Hỏi ngân lượng ở đâu chúng có khi “văn chương hạ giới rẻ như bèo”? Nếu chẳng phải đành bẻ cong ngòi bút để tán dương phường vô lại, hay kể cả kẻ thù chiếm lấn biên cương? Đó là phường bồi bút! Hoặc ngoan ngoãn cúi đầu viết theo vương lịnh. Đó là hạng bút nô tài! Kẻ sĩ chân chính luôn đắn đo từng ý tưởng, để khỏi muộn màng khi xuống bút, giống như tên bật khỏi dây cung, làm sao bắt lại? Văn chương cũng không thuần là thứ để kẻ sĩ gởi gấm tâm tư; càng không phải để mua vui trong buổi trà dư tửu hậu; mà phải có chủ đích hẳn hoi. Dù chẳng là hùng binh nhưng cũng phải góp phần đánh đuổi giặc thù, dù chẳng phải gươm thiêng nhưng cũng phải chung vai đập tan cường quyền, bạo lực. Kẻ cầm bút phải có sứ mạng dẫn quần sinh tới chỗ toàn chân, đưa bá tánh đến nơi toàn mỹ. “Văn dĩ tải đạo” bao giờ cũng đúng.

 Nhìn cả bọn, Cao tiếp:

- Sáng tác nhiều chưa phải là hay, đó là chưa nói làm tốn hao giấy mực! Kẻ nào phân biệt được tác phẩm nào hay, tác phẩm nào dở thì cũng đáng quí rồi; Kẻ biết mình viết tồi, thì một ngày cũng được thăng hoa. Các ngươi đã dám nhận mình là dở thì rất đáng cho Cao ta bái phục! Chẳng bằng có hàng ngàn kẻ tự xưng mình là văn nhân thi sĩ, khoe khoang là người của “Khôi Nguyên Văn Bút”,  của “Bách Tú Tao Đàn”, mà văn viết khô như đơn thuốc, thơ đọc nghe điếc tai hơn tiếng mõ thầy chùa. Thế mà chưa hề biết dốt, lại xem mình như đỉnh Thái Sơn; dưới mắt không người. Những kẻ đó so với bọn ngươi, còn thua xa lắm.

 Cao đứng dậy cáo từ:

 - Ta có tật “rượu vào lời ra”, Các huynh đệ chớ chấp. Ta đi đây!

 3. Liêu trai kì ngộ

 Trăng thượng tuần lên cao,  ánh sáng vàng vọt cũng đủ xuyên qua mái tranh rách nát của người hàn sĩ đang uống rượu một mình trên án thư bề bộn bút mực giấy tờ. Ngọn đèn hiu  hắt vận cả sức tàn để chống chọi lại làn gió nhẹ của buổi tàn thu. Cao lấy tay che gió thì phát hiện hương thơm phảng phất, rồi ngơp cả phòng làm mất hẳn mùi ẩm mốc. Bèn nhìn lên thì thấy một bóng hồng đứng trước cửa tự lúc nào! Cao sững sờ. Bóng hồng thướt tha tiến tới, nhoẻn miệng cười, chấp tay, cúi đầu thi lễ, giọng trong như suối reo:

 - Kính chào tiên sinh! Tiện thiếp đường đột xin người chớ chấp!

 Dưới ánh đèn tranh tối, nhưng Cao cũng thấy được mỹ nhân áo lụa như mây, mặt xinh như ngọc, mắt phụng mày thanh, môi thắm như hoa, dung nhan thoát tục. Cao chưa hết bàng hoàng; nữ nhân bèn tiếp:

- Nghe đại danh như sấm ngang trời, lòng hằng ước ao diện kiến, ngặt vì quan san cản lối hài hoa. Nay Bắc Đẩu chói lòa ngợp đất Trường An, lòng hối thúc không sao cầm được, đành đạp tường giáo huấn, bẻ cửa Nho phong, mong cùng được tiên sinh uống chén Mao Đài, ngâm câu chánh khí, phỏng có được chăng?

Giọng nàng như oanh hót mà nghi phong xem chừng đáng bậc anh thư. Cao kính nể đôi phần:

 - Ta chỉ sợ mái tranh nầy không đáng tiếp chân nàng!

- Chỉ có kẻ thất phu mới đánh giá trị một người bằng dáng vẻ bên ngoài. Nhìn bao cẩn ngà thì cứ cho rằng bên trong là bảo kiếm, đó là phường giá áo túi cơm; nhìn người áo vải lại cho là hạng tầm thường, đó là bọn có mắt không tròng!Tiên sinh nghĩ thiếp là hạng người nào vậy?

 Bèn lấy trong túi gấm, chất đầy mâm sơn hào, mỹ tửu lên bàn. Cao chợt nói:

- Ta không thể uống rượu mà không biết người đối diện với mình là ai. Dám hỏi…

Nữ nhân nghiêm giọng:

 - Thiếp là Liên Hà, phụ thân là Trần Viết Bình…

 Cao trố mắt, đứng phắt dậy:

- Trần Án Sát đại nhân? Chứ không phải ngài cùng gia quyến đã bị đày ra biên ngoại đó sao?

Đôi mắt kiều nữ đượm buồn. Cao ngậm ngùi:

- Cây ngay bị đốn trước! Người trung can nghĩa khí lại bị hãm hại, tù đày! Đây là thời gì vậy? Nhưng may mắn nào… tiểu thư lại thoát được về đây?

 Liên Hà cắn nhẹ môi như cố nén niềm chua xót:

- Chuyện dài dòng lắm không thể phút giây mà kể hết. Hơn nữa, thiếp không muốn tiên sinh bận lòng về chuyện của gia quyến thiếp mà mất vui cho cuộc hạnh ngộ nầy.

Bèn rượu rót tràn tràn. Lời lời châu ngọc. Chén tạc chén thù, xem chừng tâm đầu ý hợp lắm. Liên Hà uống rất hào, rượu hâm hồng đôi má làm nàng càng đẹp não nùng. Dáng mai lả lướt mà mỗi lời bung ra đều mang khí chất trượng phu:

  “Muốn giục ngựa hồng tung thẳng vó

Gươm thù khua mà hào kiệt ở nơi đâu?

Kinh điển năm xe đành đứng ngó,

Nhìn giang san mà thẹn với Vũ Hầu!”

Rồi dòng châu lả chả. Cao buốt cả lòng, thương cho kẻ trâm anh mà lặn hụp chốn phong trần. Liên Hà lại rót tràn, hai người cùng uống. Rượu vào, văn chương thi phú cứ mãi tuôn ra. Cao cao hứng nói:

- Được cùng tiểu thư uống rượu hôm nay thì thế gian nầy không còn người cho ta đối ẩm nữa rồi!

Và rượu cũng cạn bầu. Hai người đều say khướt.

Không biết đến lúc nào, nhưng khi nghe bên ngoài tiếng vỗ cánh của cú ăn đêm và ngọn tàn thu lạnh lùng làm chàng chợt tỉnh. Cao choàng tay qua lấy chăn; xúc giác là lạ, vội mở mắt ra, kinh hoàng khi thấy Liên Hà nằm bên với yếm đào lệch lạc đang thiêm thiếp giấc nồng; rồi nhìn lại mình, mình trần trùi trụi. Cao bưng đầu kêu khổ:

- Ta đắc tội rồi!

Liên Hà cười khúc khích:

- Vậy thì thiếp cũng đắc tội với chàng! Vạn sự tùy duyên, có chi mà ngại?

Bèn ngồi dậy. Yếm đào rơi xuống. Cao vội nhắm mắt, quay mặt, để tránh đôi bồng đảo thanh xuân lộ lộ. Liên Hà bảo:

- Biết tháo ra mà không biết buộc vào mới là đắc tội!

Cao chần chừ. Nàng đổi giọng dỗi hờn:

- Không buộc lại giùm thì thiếp để nguyên vậy mà về đó!

Nghe những lời phóng khoáng của Liên Hà, Cao cũng bình tâm lại đôi phần. Đang run run mân mê dây yếm  thì bất ngờ bị Liên Hà tát mạnh vào tay; lại cười nghiêng ngửa:

- Lại định buộc vào thật à? Ai đời kẻ đã từng  to tiếng “mắng bọn tham quan”, thẳng tay “điểm mặt quân thù”,  mà lại khù khờ đến thế?

Rồi vật Cao xuống. Bây giờ Cao mới thực sự đắm đuối và ngây ngất bởi hương thơm từ hình hài diễm tuyệt của nàng toát ra. Hiểu được ý Cao; Liền  Hà giải thích:

 - Từ khi vừa chào đời, da thịt thiếp đã thơm ngát hương sen. Phụ thân đặt tên thiếp là Liên Hà vì lẽ đó!

Ngoài trời trăng sao trong vắt mà trong phòng lại “mưa gió” tơi bời. Gà chợt gáy canh năm, Liên Hà hốt hoảng bật ngưới ngồi dậy, choàng vội xiêm y, hối hả lược giắt trâm cài mà miệng vẫn tươi cười; ánh mắt bén ngót nhìn sang Cao, tủm tỉm:

- Tên cuồng sĩ thô bạo nầy làm tiểu thư ta quên mất cả thời gian! Ngày mai ngươi biết tay ta!

 Cao sững sờ, chưa kịp hỏi lời nào thì thoắt một cáí, Liên Hà  mất dạng!

Tối hôm sau quả nhiên Liên Hà đến, mặt hoa rạng rỡ. Cao cả mừng, vội bế nàng vào phòng. Liên Hà giẫy nẩy:

- Tên cuồng sĩ nầy nay sao hung hãn như giặc phương phương Đông vậy?

Sau cơn mưa gió, Liên Hà nghiêm nghị nói, giọng sắc như dao:

 - Từ nhỏ thiếp sống trong quan phủ, luôn buộc ràng trong khung phép lễ nghi, chưa hề biết mùi ong bướm. Thế mà nay vì quý chàng là kẻ tài hoa, trọng chàng là người trí dũng mà cột tự đến tìm trâu. Chớ cho là liễu ngõ hoa tường, e không phải lẽ!

 Cao tha thiết:

- Ta dù chưa chứng huệ nhãn, nhưng cũng tự hào nhìn được ruột gan của kẻ đứng sau tường! Ta trọng nàng là cân quắc anh thư, khác hẳn với phường hồng nhan yểu điệu, tối ngày chỉ biết trau chuốt dáng người, tô điểm phấn son. Ta kính yêu nàng không hết, nàng bất tất nói những lời khó nghe như thế mà làm tổn thương ta.

Liên Hà ôm Cao vào lòng, vui vẻ nói:

- May mắn cho thiếp đã chọn chẳng lầm người. Được một tri kỉ như chàng rõ là không uổng một đời má hồng trang điểm, mài miệt bút nghiên.

4. Thành hoàng xuất hiện

Nhưng rồi liên tục nhiều hôm Liên Hà không đến, Cao ban ngày vào ra trông ngóng, đêm về thì uống rượu đợi chờ cho tới canh hai; mà phương trời vẫn biền biệt bóng chim. Dung quang lẹ làng héo úa. Một tối đang ngồi nhắm rượu với lòng buồn vời vợi,  nghe ngoài hiên sương rơi lộp bộp như  tiếng bước chân trên xác lá khô. Lòng khấp khởi mừng thầm. Liếp cửa lay động, nhưng lại là một hảo hán râu hàm tua tủa, hắn vừa bước vào vừa nói; giọng như chuông ngân:

- Lão bằng hữu nay uống rượu không mời ta sao?

Cao định thần nhìn, hơi chột dạ khi nhận ra mặt hảo hán y trang như pho tượng Thành Hoàng quen thuộc ở thôn Ngưu dạo nọ! Cao đứng dậy vái chào; bình thản nói:

- Lâu quá không gặp! Thần nhân có muốn lấy mạng kẻ ngông cuồng nầy thì cũng đợi uống xong tuần rượu đã!

Thành Hoàng đặt mạnh hai vò rượu lớn xuống bàn; dằn thêm mấy đùi dê luộc, cười lớn:

- Từ lâu ta đã nợ lão bằng hữu khá nhiều rượu thịt. Nay không cho ta trả lại, thì ta lấy mạng thật đó! Ha ha! Hừm! “Thần nhân” cái con quái gì! Cứ gọi nhau là huynh đệ cho dễ nghe hơn: Ta là Ngưu huynh, đệ là Cao đệ. Được không? Hà hà!

Lời Ngưu phóng khoáng, Cao nghe nhẹ cả ruột gan. Tị hiếm thần- người phút chốc tan biến mà tưởng chừng như thân thiết tự lúc nào!  Ngưu chỉ vào chén rượu trước mặt Cao:

- Uống rượu bằng chén đút sữa cho hài nhi mà đòi “Uống Rượu Với Tống Giang” sao? Ha ha!

Nói xong cầm đùi dê mà xé, bưng vò mà ực. Rượu tuôn ướt cả hàm râu tua tủa, cả chiếc áo dày bụi phong trần, dơ bẩn như pho tượng tại miếu Thành Hoàng cả năm mới được một lần tắm rửa! Cao cũng chẳng vừa, tu liền một phát. Cả hai lấy tay quẹt miệng:

- Sảng khoái!

- Sảng khoái!

Lúc rượu tàng tàng, bỗng Cao bưng mặt rấm rứt. Ngưu thản nhiên nói:

- “Giang sơn vô lệ khấp anh hùng”, nhưng anh hùng thừa lệ khóc giang san!

Cao lau mắt:

- Non sông đang nằm trên chào dầu sôi, mà ta ngày đêm uống rượu, đệ thấy làm nhục lắm!

- Ta thì có chí hướng của ta. Còn đệ thế nào?

- Thái hậu nắm đại quyền mà mắt mờ như cú ban ngày, lại còn thích lời ton hót. Quần thần thì đa phần thủ cựu, tham lam. Hoàng đế vì đi theo biến pháp của Khang, Lương tiên sinh mà phải bị giam cầm (1898- chính biến Mậu Tuất). Phong trào Duy Tân tan rã, nhưng đã đánh thức lòng kẻ sĩ muôn nơi. Đệ cũng phải theo con đường đó mà thôi! Bằng không...

- Bằng không khi tổ quốc nằm trong tay giặc thì chúng sẽ làm thịt tên cuồng ngông “Biên Cương Nộ Khí” mà nhắm rượu đó! Ha ha .

 Ngưu nói lớn:

- Vậy phận ai nấy lo. Giờ uống rượu đã!

Cả hai bèn nốc cạn, rồi cùng đập tan bầu. Ngưu dứt khoát:

- Ta đi đây! Hẹn tái kiến!

4. Ba sinh hương lửa

Rồi vù như cơn lốc, mất hút. Cao còn bâng khuâng, miên man nghĩ ngợi, thì gian phòng bỗng ngợp hương sen. Liên Hà đến. Cao mừng vui ra mặt, không thốt được lời nào. Liên Hà nhìn quanh, nhăn mặt:

- Y như là bãi sa trường.! Thần nhân uống rượu có khác!

Cao nhìn nàng. Hiểu ý Cao, bèn nói:

- Thiếp đến từ đầu hôm nhưng thấy hai người uống rượu nên không tiện vào đó thôi.

Bèn tự tay quét dọn tươm tất, rồi lấy một gói thuốc bột pha vào nước, bảo Cao:

- Đây là “Giải tửu chỉ phong tán”.Phụ thân thiếp thường dùng khi quá chén đó.

Cao đón lấy, cười cười nói:

- Được thấy mặt nàng thì bao nhiêu rượu trong người ta cũng  tan biến hết!

Liên Hà điểm nhẹ ngón tay vào trán Cao:

- Tên cuồng sĩ nầy biết nói nịnh từ bao giờ vậy? Đừng lắm chuyện nữa, thời gian chẳng còn bao nhiêu. Nghỉ sớm đi thôi!

Đêm đó hương lửa càng nồng, nhưng đến canh năm nàng cũng vội vã ra đi; Cao níu áo nàng: