Ảnh Tác Giả

“ MƠ THẤY NGỦ TRÊN ĐÈO RÙ RÌ “

TÌM THẤY GIẤC MƠ CỦA CHÍNH MÌNH

Bài viết MANG VIÊN LONG

           MƠ THẤY NGỦ TRÊN ĐÈO RU RÌ là một trong 102 bài thơ của Tập Thơ “Ngựa Hồng” mà Nhà thơ Cao Thoại Châu vừa cho ấn hành trong quý 3-2009. Đây là Tập Thơ thứ 3 của Cao Thoại Châu (Bản Thảo Một Đời -1992/ Rạng Đông Một Ngày Vô Định - 2006) - nhưng “Ngựa Hồng” đã để lại trong tôi nhiều ấn tượng rõ nét hơn về Thơ Cao Thoại Châu! Đã đọc Anh từ thập niên 60 -

trên các tuần báo/tap chí Văn Học ở Saigon - nhất là từ bài “Mời Em Uống Rượu” mà hồi ấy đang lang bạt ở Saigon tôi và ban bè thường đọc trong các cuộc sum họp bên ly rượu! Đọc 102 bài thơ trong “ Ngựa Hồng” - tôi thích  nhiều bài thơ rất thâm trầm, thơ mộng, lãng đãng, sương khói, ngang tàng, u uẩn , da diết (…) - nhưng không hiểu sao - tôi  dừng lại ở “ Mơ Thấy Ngủ Trên Đèo Rù Rì”…

        Tôi gắng tự giải thích: Nhà Thơ chỉ “mơ thấy ngủ trên đèo Rù Rì” - có thể Nhà Thơ chưa được ngủ hay cũng có thể - đã có lần ngủ ở ngọn đêọ đưa vào thành phố biển xinh đẹp - nay đã xa rồi một thời tuổi trẻ phiêu bồng chợt sống dậy trong tiềm thức, trong một giấc mơ - không phải vô tình mà là cả một quá trình ẩn khuất sâu kín tận trong tâm hồn anh…Còn tôi? Tôi đã vài ba lần ngủ ở ngọn đèo này trong mấy tháng trôi dạt về Đồng Đế như một định số khắc nghiệt của chiến tranh! Chắc vì thế, tôi yêu “giấc ngủ trên đèo Rù Rì” của Tác giả bởi có sự đồng cảm nhiều hơn - và muốn có đôi điều về bài thơ này để từ đó bộc bạch nỗi lòng mình?

        “ Nửa đêm nằm ngủ trên đèo

           Ta mơ thấy tiếng rất nhiều ngựa con

           Gối đầu trên đá chon von

           Ta đang nằm giữa sa trường ngàn năm …”

        Đèo Rù Rì không cao - nhưng vào khoảng thập niên đầu thế kỷ 19 - lại là  một nơi hiểm trở của cánh rừng già chắn ngang . Nơi đây là cửa ngõ tiến vào vùng dân cư duyên hải Khánh Hòa - tiếp cận với biển. Có thể ra Bắc - vào Nam bằng thuyền buồm dễ dàng. Muốn vào thành Khánh Hòa - Nha Trang- phải vượt qua con đèo huyết mạch này! Cũng chính tại đây - những trận giao tranh đẫm máu đã xảy ra cùng với bao gian khổ của người lính thú thời ấy phải lặn lội trèo đèo vượt suối.Về sau, con đường huyết mạch này đã hai lần được mở mang, khai quang - để có thể  vào thành Nha trang - qua đèo bằng hai ngã cũ và mới. Thời của chúng tôi - qua đèo không có gì khó khăn - nhưng sự u tịch mênh mang ngàn năm của rừng núi, sự lạc lõng lạnh giá của lòng mình - đã làm cho thân phận luôn nặng nề  - và con đèo luôn “rù rì” tiếng than thở buồn thảm của gió, của ngàn cây, của chim muông, và của  chốn “sa trường ngàn năm” xa xưa vọng lại!…Nhà thơ đã “mơ thấy tiếng rất nhiều ngựa con” - là đã mơ thấy dòng phiêu linh sinh tồn còn đang lạc lõng tiếp diễn cho dầu cuộc bể dâu đã đi qua! Chuyện mơ thấy “ rất nhiều ngựa con” cho người đọc hiểu được/chia sẻ cùng tác giả nỗi niềm u uẩn khó nói cùng ánh  hy vọng luôn luôn le lói âm ỉ trong tận cùng tâm hồn Nhà Thơ về thãm trạng vô vàn đau xót của  mọi cuộc chiến!Hình ảnh “ bầy ngựa con” vừa hồn nhiên, vừa tội nghiệp đã ám ảnh tôi thật sâu đậm khó nguôi! Và tiếp nữa, hình ảnh “ Gối đầu lên đá chon von/Ta đang nằm giữa sa trường ngàn năm” - Gối đầu lên đá - nằm ngay giữa chốn binh đao thưở nào mà hiu hắt đi vào giấc ngủ càng khiến tôi thêm bàng hoàng. Nỗi cô độc bi thiết ấy thêm một lần nữa làm sáng tỏ cảnh hoang mang của bầy ngựa con đang lạc lõng gọi nhau trên đèo!

              “ Giáo gươm cờ xí quá quan

                 Bao nhiêu binh tướng đã nằm lại đây

                 Nơi ta nằm ngủ đêm nay

                 Phế hưng mấy lớp xanh đầy cỏ non ..”

            Hình ảnh đối lập với sự cô độc của thân phận là “giáo gươm/ cờ xí/ binh tướng” - nhưng liền ngay đó nấm-mộ-phế-hưng đã bày ra “ mấy lớp xanh đầy cỏ non”! Cuộc phế hưng là vậy - là rốt cục chỉ là một nấm mồ xanh im lìm cùng tháng năm thương đau vô nghĩa –nhưng sao vẫn cứ “Giáo gươm cờ xí quá quan “ hoài? Vẫn cứ thù hận/ chiến tranh/giành giựt/chém giết nhau cho đến tận hôm nay? “ Bao nhiêu binh tướng đã nằm lại đây” - tại ngon đèo này, tại cửa ngõ dẫn vào thành phố duyên hải xinh đẹp kia - từ thuở xa xưa cho đến năm 1975 - có biết bao “binh tướng” đã nằm xuống trong cuộc phân tranh? Có lẽ, dĩ vãng đang dần lùi xa - tác già được nằm ngủ yên lành một đêm và chợt nghe “ tiếng rất nhiều ngựa con”

quanh đèo để  ngậm ngùi nhớ lại “chuyện xưa”…Thời chúng tôi ngủ quanh đèo Rù Rì-không hề nghe thấy có tiếng  ngựa con - mà chỉ nghe thấy tiếng máy bay/tiếng đại bác/tiếng ầm ầm xích sắt của xe tăng và vàng vọt ánh hỏa châu hiu hắt! Vậy đó - mỗi thởi - chúng ta “ nghe thấy “ tuy có khác nhau – nhưng - vẫn là những âm thanh đau buồn/những hình ảnh nao lòng bi thiết của cuộc chiến kéo dài…

              “Bao nhiêu mộng ước vuông tròn

               Thủy chung mà hóa nên hòn Vọng Phu

               Ta nằm nghe giữa cơn mơ

                Tiếng lòng của những ngươi xưa vọng về..”

         Đứng trên đèo Rù Rì hướng nhìn về phía biển xa - hòn Vọng Phu im lặng giữa bạt ngàn sóng gió – là biểu tượng còn lại sau mấy độ binh đao! Người thiếu phụ đứng ôm con trông chờ ngày trờ lại của người yêu lính thú đã hoài hoài vô vọng - bởi vì “túy ngọa sa trường quân mạc tiếu/ Cổ lai chinh chiến kỷ nhân hồi ?” ( Vương Hàn ) - người đi không về là chuyện bi thương của chiến chinh-nhưng “ bao nhiêu mộng ước vuông tròn” còn lại cho người thiếu phụ còn bi thương gấp ngàn lần! Và trong “cơn mơ”  (chứ không phải giấc mơ) Nhà Thơ đã có được niềm cảm thấu “tiếng lòng của người xưa vọng về” từ cõi hư vô huyền nhiệm không thể lý giải!

          “ Vọng phu là một bài thơ

              Những vần bi tráng bây giờ ở đâu

              Gió đưa chinh phụ lên đèo

              Bao nhiêu con mắt nhìn theo bóng người…”

         Có mấy ai nhận ra “vọng phu là một bài thơ”? – Một bài thơ bi tráng! Theo tôi, Vọng phu không chỉ là “một bài thơ” mà còn là một bản trường ca bi tráng của bao thế hệ mãi réo rắt bên đời bể dâu hệ lụy tiếp nối khôn cùng! Chính vậy mà “ Gió đưa chinh phụ lên đèo/Bao nhiêu con mắt nhìn theo bóng người”.

         Và: “ Ngàn năm sầu vẫn không nguôi

                Còn nghe vó ngựa hí ngoài ải quan “

         Cho đến bao giờ sẽ không còn nghe tiếng vó ngựa đổ dồn/ và tiếng hí thất thanh của bầy ngựa khốn khổ bên ngoài quan ải? Nói đến chiến chinh - nỗi khổ đau và căm phẩn của phận người - Nhà thơ đã mượn hình ảnh của bầy ngựa thật lạ lùng và cũng thật gợi cảm - “Sương chiều ngút tỏa Ô giang/Chiếc yên vắng chủ ngựa sang một mình” (Chiều Sông Ô).Và ở đây - “mơ thấy ngủ trên đèo Rù Rì” thì “Ngàn năm sầu vẫn không nguôi/Còn nghe vó ngựa hí ngoài ải quan” - nghĩa là “yên chưa vắng chủ”/ cuộc trường chinh vẫn đang còn tiếp nối /và nỗi sầu ngàn năm vẫn còn ẩn khuất đâu đây?

         Nhà Thơ là người làm công việc của người thợ lặn - một mình chìm sâu trong đáy nước mênh mông buốt lạnh để mò tìm từng viên hạt trai - Những viên ngọc quý lấp lánh vô giá kết thành chuỗi hạt dâng hiến cho đời, cho người. Nhà Thơ cũng có thể được xem như người  lừ hành cô độc, mãi âm thầm bước tới để thắp lên ngọn đèn hồng sưởi ấm cho phận mình - phận người giữa cõi mênh mông giá lạnh…Nhà Thơ Cao Thoại Châu đã gần nửa thế kỷ đi làm cái công việc thầm lặng khổ nhọc ấy để bây giờ đã trở thành “ người không quen vui” (theo  cách nói của Đinh Thị Thu Vân ) - nhưng anh đã hào phóng ban tặng cho chúng ta những gì sau bao năm tìm kiếm được…

Những ngày cuối tháng7, 2009