Ảnh Tác Giả

     LỐI CHƠI CHỮ 

    CỦA NGƯỜI XƯA 

    Lê  Hoàng 

     Sưu tầm 

     Trích : " Chơi chữ "

Nhân nói đến xóm chị em , chúng tôi nhớ tới bạn Hoàng Tích Chu , chủ báo Đông Tây, vốn không biết nghe hát  và đánh trống chầu , nhưn ghay lui tới nơi nầy , cũng chỉ vì quen thân với bà  Đốc là chủ cô đào hát , cũng là người chưa từng biết xử dụng đến Sên- Phách .

  Có người đặt câu chuyện diễu : " Họ Hoàng giơ roi  chầu vừa đánh bốn tiếng  dạo ý nói  :

        Đông Tấy ! Đông Tây ! 

Bà Đốc gõ nhịp phách nghe  lát chát như đối lại : 

       Vắng khách ! Vắng Khách  ! .

Câu chuyện này khiến họ Hoàng hờn mát mãi , tuy biết rằng bạn bè chỉ bày chuyện ra để có dịp làm  một câu đối dí dỏm .

Câu đối dí dỏm  ở chổ dùng KHÁCH  là khách hàng  hay chú khách  đối với tây là phương tây  mà cũng là người Pháp ; đông là phương đông dùng nghĩa đông là trạng từ  đông đúc, đông đảo , để đối lại với chữ vắng  thật là đột ngột . Khác nào : Ruồi đậu mâm xôi đậu -Kiến bò đĩa thịt bò .... chữ đậu chữ bò là động từ  (trên) dưới là danh từ . .

     Có lối đối cầu kỳ một chút như :  câu của vua Duy  Tân " Đi chi đường đạo sợ cụ ..( Chi là đi , đạo là đường , cụ là sợ ... ) 

Ông Nguyễn Hữu bài  đã đối lại rất hay : - Không vô trong nội nhớ hoài  ( cũng có những chữ đối cặp như thế ) 

 Ngoài ra còn có vế đối như sau : 

    - Con ngựa đá con ngựa -đá ,, con ngựa -đá không đá con ngựa .. ( Câu này dến nay chưa thấy ai đối được ) .

 Có một người đối tạm nhưng cảm thấy chưa chỉnh lắm : - Thằng mù nhìn thằng mù -nhìn , thằng mù-nhìn không nhìn thằng mù . ( Đã mù thì không thể nhìn gì được ) .

Câu đối , lối chơi cchữ áp dụng nhiều hơn cả trong những dịp quan, hôn , tang tế . . Có nhiều cô thiếu nữ tài hoa kén chồng cũng bằng những câu đối .

   Nghe nói vợ ông Cai vàng khi xưa , hồi còn là con gái  tên là cô Miên , có ra một vế đối kén chồng như sau : 

   - Cô Miên ngủ một mình .

Cô là một mình,miên là ngủ - Miên cũng là tên cô ... Câu này cũng gần như câu : Da trắng vỗ bì bạch  cửa nữ sử Hồng Hà , mà Cống Quỳnh chịu không đối nổi . Có người tạm đối : Trời xanh , màu thiên thanh ( Không được chỉnh ) Cũng có ngưòi đối như sau : 

   -Giấy đỏ viết chỉ chu 

   - Nhà vàng ngồi đường hoàng .( Chẳng chỉnh được ) .

Riêng câu : - Cô Miên ngủ một mình , sau này có  ông Cai Tổng THịnh , tức là Cai Vàng  đến đối :- Tổng Thịnh tóm nhiều đứa .( Tổng là tóm, thịnh là số đông , cũng là tên .  Câu này tương đối chỉnh ) .

 Nghe nói sau này Cai Vàng trong một cuộc giao tranh với Pháp bị tử thương . Bà ta khóc có câu đối như sau : 

- Chị thưa chị , một tiếng dùng , kiếp phù sinh ông lớn dad4 xong rồi , trị mà chi , loạn mà chi ,ngơ ngẩn sống thừa em với chị .

- Con ơi con , ba đời dõi,gương thế phiệt chúng bay coi lấy đó , vinh là thế, nhục là thế , ngậm ngùi chết điếng mẹ cùng con ...

Hạ đến chữ " chúng bay " thì rỏ ràng  là giọng " bà tướng" , có cái hùng khí coi thiên hạ như rơm rác .

 Có người cho rằng câu đối này là của vợ lẽ ông Cung Khắc Đản , xin ghi vào đây để tồn nghi ..? 

Một vế đối kén chồng  khác như sau : 

- Một mặt người bằng mười mặt của .Câu đối : 

-Mảnh chồng quan hơn đàn chồng dân ...

      ( Lối chơi chữ tạm ngừng  ở đây sẻ tiếp tục ngày hôm sau .) 

                                      Lê Hoàng .