MÙA THU VIỆT NAM

Hoàng Long Hải

 Tôi muốn nhắc lại đây một mùa thu rất xưa, bài Vịnh Thu của bà Ngô Chi Lan:

                  

                   Gió vàng hiu hắt cảnh tiêu sơ

                   Lẻ tẻ bên trời bóng nhạn thưa

                   Giếng ngọc sen tàn bông hết thắm

                   Rừng phong lá rụng tiếng như mưa

                              (Ngô-Chi-Lan/ Vịnh Thu)

        Kể từ bài nầy cho đến những bài tả cảnh thu về sau như trong truyện Kiều, Chinh Phụ Ngâm, Cung Oán Ngâm Khúc, Hoa tiên, v, v... bài nào tả cảnh thu cũng hay nhưng rất ước lệ, nghe như có vẽ là thu bên Tàu: Cógiếng ngọc (ngọc tỉnh), có lá ngô đồng, có rừng phong, có bóng nhạn. v v... Ngay cả những tác phẩm thi ca lãng mạn, cũng không hoàn toàn thoát khỏi những ước lệ đó.

Ví dụ như trong thơ Hàn Mặc Tử ta thấy:

                   Vội vàng chi lắm nhạn lưng mây

          Hoặc:

                   Trước sân anh thơ thẩn,

                   Đăm đăm trông nhạn về

                                      (Gái quê)

          Vậy trong văn thơ Việt Nam, không có mùa Thu Việt Nam chăng?

          Bạn đọc hãy đọc ba bài sau đây của Nguyễn Khuyến:

                   THU ĐIẾU

                   (Mùa thu câu cá)

                   Ao thu lạnh lẽo nước trong veo

                   Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo

                   Nước biếc theo làn hơi gợn tí

                   Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo

                   Tầng mây lơ lững trời xanh ngắt

                   Ngõ trúc quanh co khách vắng teo

                   Tựa gối ôm cần lâu chẳng được

                   Lá vàng trước gió sẽ đưa vèo

                   THU VỊNH

                   (Vịnh cảnh thu)

                   Trời thu xanh ngắt mấy từng cao

                   Ngõ trúc quanh co gió hắt hiu

                   Nước biếc trông như tầng khói phủ

                   Song thưa để mặc bóng trăng vào

                   Mấy chùm trước giậu hoa năm ngoái

                   Một tiếng trên không ngỗng nước nào

                   Nhân hứng cũng vừa toan cất bút

                   Nghĩ ra lại thẹn với ông Đào.

                  THU ẨM

                  (Mùa thu uống rượu)

                   Năm gian nhà cỏ thấp le le

                   Ngõ tối đêm khuya đốm lập lòe

                   Lưng giậu phất phơ làn khói nhạt

                   Làn ao lóng lánh bóng trăng loe

                   Lưng trời ai nhuộm mà xanh ngắt

                   Mắt lão không viền cũng đỏ hoe

                   Rượu tiếng rằng hay hay chẳng mấy

                   Độ năm ba chén đã say nhè.

          Nguyễn Khuyến mô tả ba cái thú vui đặc biệt của người Việt trong mùa thu: câu cá, uống rượu và làm thơ. Đó là những thú vui thanh cao ngày xưa. Câu cá là thú vui cô đơn. Vần “eo” là một vần nghèo (ít chữ), lại khó gieo. Cảnh câu cá ở đây là một cảnh rất quen thuộc ở miền quê nước ta, nhất là vùng trung châu Bắc bộ và vùng quê Trung bộ, vùng có nhiều hồ ao. Đây là ao làng, nơi dân làng có thể ra đó tắm giặt, lấy nước. Cảnh Nguyễn Khuyến mô tả ở đây như một bức tranh quê Việt Nam. Những chi tiết trong tranh đơn sơ, giản dị, bình thường. Hình ảnh cũng như màu sắc rất quen thuộc. Một chiếc thuyền câu trên mặt ao màu xanh. Phải là thiên tài mới vẽđược cái lạnh lẽo trên mặt hồ thu; mặt nước lăn tăn sóng (gợn tí), có chiếc lá vàng (tương phản mặt hồ xanh) bay nhanh trên mặt nước (đưa vèo). Bầu trời xanh ngắt, vắt ngang qua đó là mấy tầng mây.

          Để tiện lấy nước sinh hoạt, làng quê Việt Nam thường nằm bên một con sông hay một hồ nước. Do đó, ngồi trên hồ, tác giả thấy cái ngõ làng quanh co, vắng bóng người. Tất cả hình ảnh trên, rất thường thấy ở miền quê Việt Nam, ngay cả cái ngõ trúc cũng không lạ gì với chúng ta. Những người ở thành phố cũng có thể thấy ngõ làng qua “Xóm Giếng Ngày Xưa” của Tô Hoài:

          Những hình ảnh đó vắng, buồn và lặng lẽ; lặng lẽ đến nỗi tác giả nghe được cả tiếng cá lâu lâu móng nước dưới chân bèo. Âm thanh và màu sắc được phối trí rất hài hòa. Thi sĩ không cần sáng tạo vì âm thanh đó, màu sắc đó là những cái rất tự nhiên ở làng quê. Cái tài của tác giả là nhận xét và phô diễn ra bằng lời. Cái tĩnh lặng của miền quê Việt Nam là cái tĩnh lặng của cuộc sống, của thiên nhiên cả ngàn năm không có gì thay đổi trước khi có cuộc “Cách mạng mùa thu”, tiếp sau là cuộc “Cải cách ruộng đất” mà tiếng than khóc và máu đỏ tuôn ra tương phản với không khí tĩnh lặng của ruộng đồng, các lũy tre làng êm ả.

          Bài “Thu Vịnh” vừa tả cảnh vừa tả tình. Đó cũng là cảnh thu Việt Nam, một cảnh thu ở miền quê giống như bài “Thu điếu”. Trời xanh cao, ngõ xóm vắng vẻ, gió thổi nhẹ (hắt hiu), cửa sổ mở cho bóng trăng chiếu vào (song thưa). “Mặc” là chữ nôm (Song thưa để mặc) đưa vào thơ khó hay. Tuy vậy, sau nầy Thế Lữ lại dùng cũng khá hay (“Điềm nhiên mặc kệ con người vớ vẫn”, Khách Chinh Phu). Trước hàng rào, lại thấy mấy chùm hoa nở. Hoa nầy năm ngoái nở rồi, nay lại nở. Chữ “năm ngoái” biểu lộ một sự gần gủi thân quen, một cố nhân, làm người ta nhớ câu thơ của Thôi Hộ (“Đào hoa y cựu tiếu đông phong”) mà Nguyễn Du diễn ý đó trong Kiều là “Hoa đào năm ngoái còn cười gió đông”. 

          Hoa thì biết rồi, năm ngoái, như cũ, nhưng ngỗng thì không biết từ nước nào bay tới. Nguyễn Khuyến gọi nôm na là ngỗng, không văn chương như các nhà thơ làm thơ ước lệ, gọi là nhạn, là hồng.

          Trước cảnh thiên nhiên đẹp một cách đơn sơ, gần gủi và gợi tình như thế, tác giả tính làm thơ, vài câu ngẫu cảm nhưng lại hổ thẹn với Đào Tiềm, nhà thơ Trung Hoa nổi tiếng. Đó là sự khiêm nhượng chăng, chứ xem ra cả ba bài thơ tả cảnh thu của ông, người ta khó phủ nhận đó là tuyệt tác.

          Xin trở lại vần “oe” hay “e”, hai vần nầy hơi giống nhau, đi với nhau cũng được, là một vần nghèo, như đã nói trong bài “Thu Điếu”. Phải là người có tài mới gieo vận nhanh khi dùng vần nầy. Bài thứ ba có vài ý mâu thuẫn nhau. Mới đọc, người ta tưởng tác giả tả cảnh thu về đêm. “Ngõ tối đêm khuya đốm lập lòe”. Trời tối mới thấy đom đốm lập lòe trong ngõ. Nhưng tiếp đó, ở câu ba, Nguyễn Khuyến lại viết: “Lưng giậu phất phơ làn khói nhạt”. Phải trời còn sáng mới thấy làn khói nhạt bay lên, hơi sương bay lên thì đúng hơn, tương tự như “Yên ba giang thượng” vậy. Phải trời tối mới thấy bóng trăng loe dưới ao (Làn ao lóng lánh bóng trăng loe), nhưng tiếp đó lại là cảnh ban ngày “Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt”. Chắc chắn cảnh nầy không phải là cảnh sáng hay trưa, mà chiều hay chập choạng, chạng vạng, hoàng hôn. Lúc đó, ngõ tre thì đã tối lắm, có thể tối như lúc đêm khuya. Xem lại bài  “Xóm Giếng” như tôi nói ở trước, độc giả có thể hiểu, nhất là ai từng sống ở quê. Con đường làng có hai hàng tre hai bên, che kín trên đầu là kín lắm, có khi nhìn lên không thấy trời, thành ra trời mới chiều ngõ đã tối um, đom đóm bay ra kiếm ăn. Lúc hoàng hôn, dưới ao sâu, cảnh cũng đã tối nên dễ thấy bóng trăng. Thực ra, tác giả tả cảnh chiều và sắp tối ở miền quê. Vì cấu trúc thơ Đường khắt khe, nên Nguyễn Khuyến khó tả cảnh theo thứ tự thời gian.

          Tác giả cũng tả phong thái của ông khi uống rượu, hòa mình với khung cảnh thiên nhiên của mùa thu nơi thôn dã, thung dung nhàn hạ của một ông già điềm đạm, vui với thời gian và không gian. Thời gian có tính tổng quát, không cần xác định một cách máy móc sớm trưa chiều tối, không gian là khung cảnh êm đềm tĩnh lặng, thanh thoát gần gủi thiên nhiên của vùng quê Việt Nam. Nói chung, đó chính là vô vi của Lão Trang, sống hài hòa cùng thiên nhiên, không có gì trái nghịch với tạo hóa, là thông đạt triết lý Lão Trang một cách sâu sắc vậy.

         

                   Da trời ai nhuộm mà xanh ngắt

                   Mắt lão không viền cũng đỏ hoe

                                           (Nguyễn Khuyến)

          Phép đối ở đây khá hoàn chỉnh, tự nhiên, đạt tới cao điểm của nghệ thuật, đến nỗi không còn thấy sự đẻo gọt công phu, cầu kỳ thường có ở những người làm thơ Đường. Chữ lão là một nhân xưng đại danh từ ngôi thứ nhất số ít, người già thường dùng để tự xưng. Hai câu kết tả tình, cái sở thích của tác giả. Mùa thu lạnh. Người già thích uống rượu, có tiếng là hay rượu nhưng thực ra cũng chẳng có gì là hay.         

          Cả ba bài nầy đều nói về thu, bối cảnh hơi giống nhau: Cảnh thôn quê Việt Nam cho nên không có những ước lệ như rừng phong (cây phong chỉ mọc ở hàn đới), không quan tái, tóc liễu, lá ngô đồng. Nét đặc biệt của thôn quê Việt Nam là tĩnh lặng, êm đềm, vắng vẽ. Sự rộn ràng của những bến sông, tiếng đùa vui những lúc thả diều trên cánh đồng sau làng chỉ rộn lên ngắn ngủi trong những ngày hè nay biến mất khi gió heo may bắt đầu thổi, khi những đám mây đen vần vũ báo hiệu thu sang. Tác giả cũng gởi tình cảm vào thơ nhưng không như các nhà thơ lãng mạn, tình cảm của ông chừng mực, vừa phải, không có những cái bi thiết, quay quắt, rên la trong khi cảnh thu. Ông tả đẹp thì đẹp vô cùng mà thực cũng là rất thực, không vay mượn cảnh sắc của Tàu như những người làm thơ trước ông hay cảnh sắc của Tây ở những thế hệ sau ông.

          Bàn tới mùa thu trong thi ca lãng mạn mà không nói tới “Tiếng Thu” của Lưu Trọng Lư có thể là một thiếu sót bởi bài thơ nầy được nhiều người biết, nhiều người thích, Thi Nhân Việt Nam của Hoài Thanh có bàn tới. Lưu Trọng Lư có một tập thơ nhan đề là “Tiếng Thu” xuất bản trước 1945, trong đó, ông có một số bài nói về mùa thu tôi sẽ bàn sau đây. 

          Lưu Trọng Lư lại là người rất mơ mộng. Sự mơ mộng làm cho ông đãng trí đến nỗi, như Hoài Thanh giới thiệu trong Thi Nhân Việt Nam có lần Lưu Trọng Lư đọc hai câu thơ: 

                   Giật mình ta thấy mồ hôi lạnh

                   Mộng đẹp bên nhau đã biến rồi 

mà cứ tưởng đó là hai câu thơ của Thế Lữ, nhưng chính lại là của Lưu Trọng Lư.

          Nói chuyện thơ thẩn mơ mộng như thế nầy, phải nói rằng ai đã từng ở Huế, lớn lên ở Huế, chỉ trước 1945 mà thôi mới thấy những cái lạ lùng của xứ Thần Kinh. Huế có cảnh sắc thơ mộng, núi Ngự sông Hương thì điều đó đã hẵn, nhưng trai gái Huế cũng mơ mộng không kém. Trong cuốn “Nửa Bồ Xương Khô”, Vũ Anh Khanh kể lại một cảnh thực. Cứ cuối tuần, học sinh trai gái Huế, phần đông là học sinh trường Đồng Khánh, Khải Định rủ nhau đi chơi lăng hay chơi núi Ngự Bình. Núi Ngự hồi ấy còn thông dày đặc, còn bậc cấp đá đi lên ở mặt sau ngọn núi. Người ta vào chơi trong rừng thông, ca hát, đàn sáo, v.v... và cũng có người thổi sáo khá tuyệt. Người ta mơ mộng và say mê thi ca đến độ xảy ra những trường hợp đặc biệt, như có cậu học trò tên là B. mê “Giọt Lệ Thu” (tôi có dẫn mấy câu đầu ở trên) đến độ sa tình, điên loạn. Khi vào thi vấn đáp Brevet (tốt nghiệp cấp hai), anh ta đọc một lèo “Giọt Lệ Thu” rồi bỏ về. Sau anh ta thi vào Sở Xe Lửa Huế, cũng chỉ đọc “Giọt Lệ Thu” mà thôi. Về sau, ông ta bị điên hẵn.

          Lưu Trọng Lư là người mơ mộng nên ông thường ngơ ngác trước cuộc đời, y như con nai vàng trong bài thơ “Tiếng Thu” của ông:

                   Em không nghe mùa thu

                   Dưới trăng vàng thổn thức

                   Em không nghe rạo rực

                   Hình ảnh kẻ chinh phu

                   Trong lòng người cô phụ

                   Em không nghe rừng thu

                   Lá thu kêu xào xạc

                   Con nai vàng ngơ ngác

                   Đạp trên lá vàng khô    

                             (Lưu Trọng Lư)

         

          Rất nhiều người khen và thích bài thơ nầy. Phạm Duy đã phổ nhạc. Cũng có người cho rằng bài nầy Lưu Trọng Lư phỏng ý thơ bài “Chanson d’ Automne” của Verlaine. Điều nầy, nếu có cũng không gì lạ vì các nhà thơlãng mạn tiền chiến chịu ảnh hưởng thơ ca lãng mạn Pháp và chính Xuân Diệu cũng gián tiếp xác nhận như thếkhi viết:

                   Tôi nhớ Rimbeau với Verlaine

                   Hai chàng thi sĩ choáng hơi men

                   Say thơ xa lạ mê tình bạn,

                   Phá bỏ khuôn mòn, những lối quen.

                                                (Xuân Diệu)

          Trong thơ cổ của ta, có lẽ không ai tả cảnh thu mà có hình ảnh con nai. Hình ảnh “con nai vàng ngơ ngác” trong mấy chục năm trở lại đây trở thành một “thành ngữ” trong câu nói thường ngày của người Việt chúng ta, bắt nguồn từ trong câu thơ của Lưu Trọng Lư vậy. Tác giả hỏi một em vô hình nào đó có nghe tiếng lòng thổn thức của cô phụ. Tại sao cô phụ thổn thức. Cũng là tại cảnh thu nhắc nhở người đàn bà việc xa chồng. Bao giờ cũng vậy, ý nghĩa mùa thu là ly cách, làm cho người ta, nhất là phụ nữ nhớ cảnh ly biệt.    

          Trong rừng thu, lá thu đã rụng nhiều, tiếng chân nai đi xào xạc trên lá khô. May mắn tôi ở đây là vùng cấm săn sai, trên xa lộ có nhiều bảng hiệu cảnh giác nai băng qua đường, và tôi không dấu được niềm vui vì nhiều lần thấy bóng những con nai xuất hiện bên đường đi, ngơ ngác nhìn xe chạy qua, hoặc có khi nai cũng vào vườn nhà người ta tranh nhau ăn những trái táo rụng trong sân. Chúng chỉ bắt đầu xuất hiện khi mùa thu tới. Mùa hạ, nai lên vùng cao kiếm ăn. Khi những cơn lạnh đầu tiên tới, nai theo những con đường quen, tìm về vùng thấp, như Huy Cận mô tả:

                   Bỗng dưng buồn bã không gian       

                   May bay lũng thấp, giăng màn âm u

                   Nai cao gót lẫn sương mù

                   Xuống rừng nẻo thuộc nhìn thu mới về

                   Sắc trời trôi nhạt dưới khe

                   Chim đi lá rụng cành nghe lạnh lùng

                   Sầu thu lên vút song song

                   Với cây hiu quạnh, với lòng quạnh hiu

                   Sắc xanh nhạt cả buồn chiều

                   Nhân gian e cũng tiêu điều dưới kia 

                       (Thu rừng, Lửa thiêng, Huy Cận)

          Có thể bài thơ nầy được gợi hứng từ hoàn cảnh sống thực tế: Huy Cận họ Cù, thuộc người sắc tộc, sinh trưởng ở mạn thượng du tỉnh Thanh Hóa. Những nhận xét của ông về một mùa thu ở rừng rất thật và rất thi vị. Khung cảnh thiên nhiên được Huy Cận bắt rất nhanh qua tâm hồn một nhà thơ lãng mạn, điều đó xác định thêm nỗi buồn khi ông thấy không gian thay đổi, có lẽ chính yếu ở trời và cây rừng. Trời thì nhiều mây, trên các thung lũng, như giăng màn che bớt núi non. Huy Cận tả cảnh trời không bằng cách nhìn lên mà nhìn xuống: “Sắc trời trôi nhạt dưới khe”. Lá rụng nhiều, các bờ khe trống ra, in bóng trời cao rọi xuống. Con nai xuống khe uống nước, nhìn nước trôi trong lòng khe mà tưởng trời cũng trôi theo nước. Khi con chim bay đi, sự nhún nhảy của nó tạo một sức động làm cho chiếc lá rụng. Đây là một nhận xét tinh tế khác với người xưa. Xưa, khi tả chim và lá, như bà Tiết Đào thì cho rằng: “Chi nghinh nam bắc điểu, diệp tống vãng lai phong”. Ở một cành cây những con chim từ phương nầy hay phương khác tới, chiếc lá rung rinh theo ngọn gió qua lại. Người ta cho đàn bà làm thơ như thế là không đứng đắn. Đón người nầy người kia, ngọn gió nầy gió nọ là “Dập dìu lá gió cành chim, Sớm đưa Tống Ngọc tối tìm Tràng Khanh”, là cuộc sống của Kiều ở lầu xanh. Xuân Diệu cũng có một câu tương tự: “Cành biếc run run chim ý nhi”. Nhưng không phải “khẩu khí” một cô gái ngày sau vào ở chốn lầu xanh. Huy Cận không nói ý đó, với ông, một con chim nhún bay đi làm thêm một chiếc lá rụng, thêm một sự chia lìa.

          Huy Cận cũng nhận xét tinh tế cách sống của loài nai. Khi những cơn lạnh đầu mùa theo gió về, nai bỏ các vùng cao xuống vùng thấp hơn để trốn lạnh. Chúng theo những lối đi quen (nẻo thuộc). Con nai xuống suối uống nước, nhìn sắc trời trong khe, nhìn sương thu bay lên cao, từng ngọn song song, nó tự hỏi con người sống ở vùng đồng bằng chắc cũng buồn khi mùa thu tới. Trong thi ca, khi cần nhấn mạnh một ý nào đó, người ta thường dùng phép “điệp ngữ” hay “đão ngữ”. Huy Cận theo bút pháp thứ hai khi ông dùng “hiu quạnh” (cây) và “quạnh hiu” (lòng). (Với cây hiu quạnh, với lòng quạnh hiu).

          Mơ mộng như Lưu Trọng Lư, ông buồn khi thấy lá mùa thu rụng nên ông viết bài thơ “Mùa Thu Rụng Lá”. Bài nầy chỉ có mấy câu sau đây là hay nhứt:

                   Lòng anh như nước hồ thu lạnh

                   Quạnh quẽ đem soi bóng nguyệt tà

                   Ngày tháng anh mong chầm chậm lại

                   Hững hờ em mặc tháng ngày qua.

                                                (Lưu Trọng Lư)

          Lòng ông lạnh không phải ông không còn yêu nhưng chính vì người yêu đã bỏ ông, vì “Vội vã cô em đi lấy chồng” (Mùa Thu Rụng Lá) để đêm đêm ông trải lòng mình ra trên  “mặt nước hồ thu lạnh” đón nhận ánh trăng đã xế tà. Ở một số bài trong tập “Tiếng Thu”của ông, không thấy ông dùng chữ thu nhưng đọc qua, biết ôngđang nói tới mùa thu:

                   Gió thổi hôm nay lá rụng nhiều

                   Cậy em đan hộ tấm tình yêu

                   Để về mang ủ lòng anh lạnh

                   Cho khoảng đêm trường đỡ quạnh hiu.

                                                     (Mùa thu đan áo)

Hoặc là:

                   Hoa lá quanh nàng lác đác rơi

                   Cuối vườn đeo giỏ hái mồng tơi

                   Mồng tơi úa đỏ đôi tay nõn

                   Cô bé nhìn tay nhí nhảnh cười.

                      (Lá mồng tơi, Lưu Trọng Lư)

          Mồng tơi là loại cây leo mọc hoang ở hàng rào; có khi người ta cũng trồng thành luống để lấy lá nấu canh. Trái mồng tơi màu đỏ tím như màu mực học trò, trẻ con thường hay nghịch. Cô em của Lưu Trọng Lư tuy đã lớn nhưng còn nghịch như trẻ con.

          Nguyễn Bính có mấy câu nói về mồng tơi, nôm na hơn nhưng lại khá hay:

         

                   Từ độ mồng tơi thôi trổ lá

                   Thì cô hàng xóm cũng thôi sang

          Hoặc:

                  

                   Nhà nàng ở cạnh nhà tôi

                   Cách nhau có giậu mồng tơi xanh rờn

                   Hai người sống giữa cô đơn

                                      (Nguyễn Bính)

          Bài “Lá Bàng Rơi” của Lưu Trọng Lư có mấy câu nói về thu rất đẹp:

                  

                   Sớm vin cành liễu so màu tóc

                   Chiều ngắt hoa lê đọ nụ cười

                   Người đẹp bên sông sầu chưa biết

                   Bên sông ngày lượm lá bàng rơi.     

                                      (Lưu-Trọng-Lư)

          Có điều buồn cười là các nhà làm thơ mới thường đã kích lối làm thơ cổ, nhất là Đường thi, nhưng họ vẫn không thoát ra khỏi những ước lệ thơ cổ. “Vin cành liễu”, “so màu tóc”. Như đã nói ở trên, theo xưa thì cây liễu tượng trưng cho người đàn bà con gái. Lưu Trọng Lư lại còn dùng cả phép đối trong thơ Đường. Hễ “Sớm vinh cành liễu” thì “Chiều ngắt hoa lê” là phép “tiểu đối”. Cái ý bến sông xa cách ngày nay thường thấy trong văn chương. Thạch Lam thì có “Bên Kia Sông”, Huy Cận thì có “Không cầu nối lại niềm thông cảm”, Lưu Trọng Lư thì có “Người đẹp bên sông” hay “Hoa rụng bên sông”.

          Tôi đã giới thiệu bài “Thu Rừng” của Huy Cận ở phần trước. Trong tập “Lửa Thiêng” của ông, còn một bài nói về thu nữa. Bài nầy, ông tả qua cảnh thu về, có hoa rụng, có sương nặng trên đầu ngọn tre, có lạnh về theo gió. Thu tới thật nhẹ nhàng mà đóa hoa cúc nở ra cũng ngỡ ngàng. Có cô con gái nhỏ đi chơi trong vườn nhìn hoa tạ từ, mầu hoa đậm và nhớ nhung.

                   Hôm qua thu mới về      

                   Với một cành hoa gãy

                   Sương nặng gieo đầu tre

                   Lạnh tràn theo gió đẩy

                   Thu tới trong vườn bên

                   Ngỡ ngàng màu cúc mới

                   Đêm qua bên láng giềng

                   Êm tựa nhàn, thu tới

                   Cô gái nhỏ thung dung

                   Qua miếng vườn hoa nhỏ

                   Đất nằm im dưới cỏ

                   Hoa tạ màu nhớ nhung

         

          Nói chừng nầy làm sao hết cả thu trong trường thơ lãng mạn tiền chiến. Thi nhân thời ấy nói về thu nhiều lắm, nói mãi cũng không sao hết được. Vì sao? Như đã nói, mùa thu là mùa ly biệt, mùa đất trời chuyển dịch, mùa của nhớ nhung, trông chờ. Tình cảm tâm hồn người bị giao động, xúc cảm, có khi rất mãnh liệt, làm cho người ta sinh ra than vãn, khóc lóc lắm lúc thật não nề.